Leestijd: 15 minuten
Misschien ben je helemaal geen té aardig mens. Misschien ben je vooral heel goed geworden in jezelf aanpassen.
Misschien herken je het.
Je zegt ja terwijl je eigenlijk nee voelt.
Je wilt niemand teleurstellen.
Je voorkomt liever een conflict.
Je past je gemakkelijk aan.
Je zorgt ervoor dat het met iedereen goed gaat.
En ondertussen raak je misschien steeds verder verwijderd van wat jij zelf eigenlijk wilt.
Dan wordt het woord pleaser ineens herkenbaar.
Een label kan helpen. Het geeft woorden aan gedrag dat je misschien al jaren vertoont, maar nooit zo hebt benoemd.
Maar zoals met zoveel labels is er ook een risico.
Want wanneer je eenmaal weet dat je een pleaser bent, kun je gemakkelijk denken dat je daarmee begrijpt wat er aan de hand is.
Maar begrijpen welk patroon je hebt, betekent nog niet dat je het patroon verandert.
En misschien is dat wel de interessantste vraag.
Niet: Ben ik een pleaser?
Maar:
Waarom heb ik geleerd om mezelf zo vaak aan te passen aan anderen?
Wat is een pleaser?
Met een pleaser bedoelen we meestal iemand die sterk gericht is op het tevreden houden van anderen.
Je wilt graag helpen. Je houdt rekening met wat anderen nodig hebben. Je voelt snel aan hoe iemand zich voelt en bent misschien geneigd om verantwoordelijkheid over te nemen.
Dat kan mooie eigenschappen zijn.
Zorgzaamheid.
Empathie.
Betrokkenheid.
Loyaliteit.
Bereidheid om iets voor een ander te doen.
Het probleem ontstaat niet doordat je veel geeft.
Het wordt interessant wanneer geven niet langer een vrije keuze is.
Wanneer je geeft omdat je bang bent voor afwijzing.
Wanneer je ja zegt om een conflict te voorkomen.
Wanneer je de stemming van een ander probeert te reguleren.
Wanneer je jezelf wegcijfert en daar vervolgens wrok over voelt.
Of wanneer je eigenlijk iets anders wilt, maar niet goed weet hoe je dat kunt zeggen.
Dan is de vraag niet meer hoeveel je geeft.
Maar vanuit welke plek je geeft.
Waar komt pleasegedrag vandaan?
Pleasegedrag kan verschillende oorzaken hebben.
Soms heb je vroeg geleerd dat aanpassen veiligheid geeft. Misschien was het belangrijk om de stemming van anderen goed aan te voelen. Misschien kreeg je waardering wanneer je lief, behulpzaam of makkelijk was.
Maar het hoeft niet altijd terug te voeren zijn op één specifieke gebeurtenis.
Je kunt in de loop van je leven simpelweg ontdekken dat een bepaalde manier van reageren werkt.
Je zegt ja en er ontstaat geen conflict.
Je past je aan en iemand blijft tevreden.
Je zorgt voor een ander en voelt je nodig.
Je houdt je eigen mening voor je en de situatie blijft rustig.
Gedrag dat ooit functioneel was, kan later een patroon worden.
En een patroon kan zo vanzelfsprekend worden dat je niet eens meer merkt dat je aan het kiezen bent.
Je doet het gewoon.
Wanneer wordt geven jezelf wegcijferen?
Geven is op zichzelf niet ongezond.
Ik kan heel bewust iets voor jou doen omdat ik dat wil.
Ik kan luisteren omdat ik betrokken ben.
Ik kan helpen omdat ik daar op dat moment ruimte voor heb.
Maar ik kan ook helpen omdat ik bang ben dat je mij anders niet aardig vindt.
Dat verschil voel je misschien niet altijd direct.
Daarom vind ik lichaamsbewustzijn zo belangrijk.
Wat gebeurt er in je lichaam wanneer je ja zegt?
Voelt het ruim?
Of voel je spanning, weerstand of druk?
Wat gebeurt er wanneer je eigenlijk nee wilt zeggen?
Waar voel je dat?
Je lichaam kan zichtbaar maken dat je ergens mee instemt terwijl een ander deel van jou allang iets anders aangeeft.
Dat betekent niet dat je ieder ongemakkelijk gevoel moet volgen.
Het betekent dat je het serieus genoeg neemt om te onderzoeken.
Pleaser en narcist: twee kanten van dezelfde dynamiek?
Wanneer je je verdiept in pleasegedrag, kom je al snel het woord narcist tegen.
Er wordt veel geschreven over de vermeende aantrekkingskracht tussen pleasers en narcisten: de één geeft, de ander neemt; de één past zich aan, de ander bepaalt.
Soms kan zo’n dynamiek inderdaad ontstaan.
Maar ik vind het te eenvoudig om daar een vaste combinatie van te maken.
Want daarmee maken we opnieuw twee kampen.
De pleaser is de goede. De narcist is de slechte.
En zo gemakkelijk is het leven meestal niet.
We zijn allemaal complexer dan één label.
Een label helpt je begrijpen, maar lost niets voor je op
Woorden als pleaser en narcist kunnen helpen om gedrag beter te herkennen.
Een label kan ineens iets begrijpelijk maken. Je ziet een patroon, krijgt er woorden voor en denkt misschien: dát is wat hier gebeurt.
Dat kan waardevol zijn.
Maar er zit ook een valkuil in.
Want zodra je een label gebruikt om de ander te verklaren, kun je jezelf er gemakkelijk tegenover zetten.
Ik ben de pleaser. De ander is de narcist.
En voor je het weet, weet je precies wie er fout zit.
Maar daarmee is jouw eigen vraag nog niet beantwoord:
Waarom blijf ik in deze dynamiek?
Een pleaser kan jarenlang wijzen naar de narcist die te veel vraagt, te weinig geeft, manipuleert of geen rekening houdt met zijn of haar grenzen.
En misschien klopt dat ook.
Maar als jij ondertussen steeds opnieuw ja zegt terwijl je nee voelt, jezelf wegcijfert, verantwoordelijkheid overneemt of probeert de ander tevreden te houden, verandert er aan jouw patroon niets door de ander een narcist te noemen.
Het label kan je helpen begrijpen. Maar het ontslaat je niet van je eigen verantwoordelijkheid.
En precies daar wordt het interessant.
Slachtofferschap en daderschap
Dit gaat uiteindelijk niet alleen over pleasen of narcistisch gedrag.
Het gaat over een veel bredere menselijke dynamiek:
slachtofferschap en daderschap.
geven en nemen.
aanpassen en begrenzen.
verantwoordelijkheid nemen en verantwoordelijkheid afschuiven.
We bewegen allemaal voortdurend tussen verschillende posities.
De één heeft misschien geleerd vooral te geven en zichzelf weg te cijferen. De ander heeft geleerd vooral te nemen en zijn eigen behoeften centraal te stellen.
Maar ook een pleaser kan anderen iets kwalijk nemen, indirect druk uitoefenen of erkenning verwachten voor alles wat hij geeft.
En iemand die vaak neemt, kan zich op andere momenten juist slachtoffer voelen.
Het is zelden zo eenvoudig als dader tegenover slachtoffer.
Dat betekent overigens niet dat iedereen evenveel verantwoordelijkheid draagt voor wat er gebeurt.
Wanneer iemand wordt gemanipuleerd, misbruikt, bedreigd of structureel over grenzen heen gaat, mag je dat niet wegrelativeren door te zeggen dat het slachtoffer er zelf ook een aandeel in heeft.
Maar zelfs dan blijft er uiteindelijk een andere vraag:
Wat doe ik vanaf hier met wat mij is overkomen?
Daar begint voor mij persoonlijke verantwoordelijkheid.
Niet bij schuld.
Maar bij de mogelijkheid om opnieuw te kiezen.
Geven en nemen
Misschien ligt daar wel een veel interessantere vraag dan ben ik een pleaser?
Hoe is de balans tussen geven en nemen in mijn leven?
Kun je ontvangen zonder je schuldig te voelen?
Kun je iets voor een ander doen zonder daar erkenning voor nodig te hebben?
Kun je nee zeggen zonder de ander verantwoordelijk te maken voor jouw schuldgevoel?
Kun je hulp aannemen?
Kun je iets vragen?
En kun je verdragen dat iemand teleurgesteld is zonder meteen jouw grens terug te trekken?
Maar ook de andere kant is interessant.
Neem jij misschien gemakkelijker dan je geeft?
Verwacht je dat anderen rekening met jou houden, terwijl je zelf weinig rekening houdt met hen?
Kun je verantwoordelijkheid nemen wanneer jouw gedrag iemand raakt?
Kun je erkennen dat jouw behoefte niet automatisch belangrijker is dan die van een ander?
Daarom gaat persoonlijke ontwikkeling voor mij niet over leren om altijd meer voor jezelf op te komen.
Het gaat ook niet over leren om altijd eerst jezelf te kiezen.
Het gaat over leren onderscheiden wat er werkelijk speelt.
Niet altijd ja. Niet altijd nee.
Een pleaser kan na verloop van tijd ontdekken dat voortdurend ja zeggen niet meer werkt.
En dan kan er een tegenovergestelde beweging ontstaan.
Ineens wordt alles nee.
Geen rekening meer houden met anderen.
Geen concessies meer doen.
Alleen nog maar kiezen voor jezelf.
Dat kan tijdelijk bevrijdend voelen.
Maar ook dat hoeft niet de oplossing te zijn.
Want wanneer je jarenlang over jezelf heen bent gegaan, is het verleidelijk om vervolgens door te slaan naar het andere uiterste.
Van aanpassen naar afsluiten.
Van geven naar alleen maar nemen.
Van verantwoordelijkheid voor iedereen naar verantwoordelijkheid voor niemand.
De oplossing ligt voor mij niet in het andere uiterste.
Niet altijd ja.
Niet altijd nee.
Maar een bewuste, integrale keuze die zowel jezelf als de ander respecteert.
Wat is jouw aandeel?
Dit is misschien wel de lastigste vraag.
Want het is gemakkelijker om naar de ander te kijken.
Hij vraagt te veel.
Zij begrijpt mij niet.
Hij ziet niet hoeveel ik voor hem doe.
Zij waardeert mij niet.
En misschien is dat allemaal waar.
Maar:
Wat doe jij?
Waar laat jij iets gebeuren wat je eigenlijk niet wilt?
Waar zeg jij ja en verwacht je vervolgens dat de ander begrijpt dat je nee bedoelt?
Waar neem jij verantwoordelijkheid over die eigenlijk niet van jou is?
Waar geef je om iets terug te krijgen?
En waar gebruik je jouw eigen slachtofferschap misschien onbewust om niet naar je eigen mogelijkheden te hoeven kijken?
Dat zijn geen gemakkelijke vragen.
Maar juist daar kan iets veranderen.
Niet omdat je ineens schuldig blijkt te zijn.
Maar omdat je ontdekt dat je invloed hebt.
Van label naar bewustwording
Ik vind labels niet verkeerd.
Integendeel.
Ze kunnen een eerste ingang zijn naar bewustwording.
Een woord kan ervoor zorgen dat je iets herkent wat je eerder niet kon benoemen.
Maar daarna begint voor mij pas het interessante deel.
Wat betekent dit label voor jou?
Waar komt jouw gedrag vandaan?
Wat probeer je ermee te bereiken?
Wat bescherm je?
Waar ben je bang voor?
Wat gebeurt er in je lichaam?
En vooral:
Wat wil je vanaf hier anders gaan doen?
Daarvoor hoef je jezelf niet opnieuw een ander label te geven.
Je hoeft niet van pleaser naar sterke vrouw.
Niet van slachtoffer naar overlever.
Niet van afhankelijk naar volledig onafhankelijk.
Je mag veel genuanceerder kijken.
Misschien ben je zorgzaam én vind je grenzen lastig.
Misschien ben je krachtig én pas je je soms te veel aan.
Misschien ben je slachtoffer geweest én heb je zelf gedrag ontwikkeld waar je verantwoordelijkheid voor wilt nemen.
Meerdere waarheden kunnen tegelijkertijd bestaan.
De vraag is niet: wie heeft er gelijk?
Wanneer je gevangen raakt in een dynamiek, kan de behoefte ontstaan om te bepalen wie gelijk heeft.
Wie de dader is.
Wie het slachtoffer is.
Wie begonnen is.
Wie het meeste heeft gedaan.
Maar misschien brengt die vraag je niet altijd verder.
De interessantere vraag kan zijn:
Wat gebeurt hier tussen ons?
Welke dynamiek ontstaat er?
Welke rol neem ik daarin?
Welke rol neem jij?
En wat zou er veranderen wanneer één van ons iets anders gaat doen?
Daar begint voor mij echte bewustwording.
Niet bij het aanwijzen van de schuldige.
Maar bij het zichtbaar maken van de dynamiek.
BodyMind: ervaren wat je patroon doet
Je kunt een patroon verstandelijk heel goed begrijpen en het toch blijven herhalen.
Je kunt weten dat je een pleaser bent.
Je kunt weten dat je grenzen moet stellen.
Je kunt zelfs precies weten waar je gedrag vandaan komt.
En toch kan het moment komen waarop iemand iets aan je vraagt en je alweer ja zegt voordat je erover hebt nagedacht.
Daarom werk ik niet alleen met praten en begrijpen.
Ik wil ook onderzoeken wat er in jouw lichaam gebeurt.
Wat voel je wanneer je iemand wilt teleurstellen?
Wat gebeurt er wanneer je probeert nee te zeggen?
Waar ontstaat spanning?
Wat gebeurt er met je ademhaling?
Wat merk je wanneer je de ander even niet probeert tevreden te houden?
Door een patroon ook lichamelijk te ervaren, wordt het iets anders dan alleen een inzicht.
Van begrijpen naar ervaren.
En vanuit die ervaring kan er een nieuwe keuze ontstaan.
Je bent niet je patroon
Misschien is dat uiteindelijk wel het belangrijkste.
Je bent niet je pleaser.
Je bent niet je slachtofferschap.
Je bent niet je daderschap.
Je bent niet je verleden.
En je bent ook niet het label dat iemand anders op je heeft geplakt.
Een patroon kan ooit een manier zijn geweest om jezelf staande te houden. Dat betekent niet dat je het voor altijd hoeft te blijven herhalen.
Je kunt leren herkennen wanneer het oude patroon zich aandient.
Je kunt voelen wat er gebeurt.
Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor jouw aandeel.
En vervolgens kun je kiezen.
Niet altijd perfect.
Niet altijd meteen.
Maar steeds bewuster.
Dat is voor mij persoonlijke transformatie.
Niet jezelf veranderen in iemand anders.
Maar steeds beter leren zien wie je bent, wat je doet en waarom je doet wat je doet.
En van daaruit steeds meer vrijheid ervaren om anders te kiezen.
Wanneer zorgen voor anderen weer vrij kan worden
Misschien hoef je helemaal geen minder zorgzaam mens te worden.
Misschien hoef je alleen niet meer voor anderen te zorgen ten koste van jezelf.
Je mag geven.
Je mag ontvangen.
Je mag helpen.
Je mag nee zeggen.
Je mag iemand teleurstellen.
Je mag verantwoordelijkheid nemen.
En je mag ook erkennen wanneer iets niet jouw verantwoordelijkheid is.
Vrij geven ontstaat wanneer geven geen manier meer is om jezelf te beschermen.
Dan hoef je niet meer te geven om aardig gevonden te worden.
Niet om afwijzing te voorkomen.
Niet om controle te houden.
Niet om de ander gelukkig te maken.
Je geeft omdat je werkelijk wilt geven.
En als je niet wilt geven, mag je dat ook voelen.
Daar ontstaat voor mij een andere vorm van verbinding.
Niet vanuit aanpassen.
Maar vanuit keuze.
Wil jij je eigen patroon beter begrijpen?
Misschien herken je jezelf in het verhaal van de pleaser.
Of juist in het tegenovergestelde.
Misschien herken je jezelf in beide.
Dat is niet vreemd.
Want we zijn allemaal veel complexer dan één label.
Een label kan een begin zijn.
Maar het echte werk begint wanneer je verder kijkt.
Wat gebeurt er werkelijk in jou?
Waar geef je jezelf weg?
Waar neem je te veel?
Waar voel je je slachtoffer?
Waar vermijd je verantwoordelijkheid?
En waar ligt voor jou de mogelijkheid om opnieuw te kiezen?
Dat is waar ik binnen mijn BodyMind-werk naar kijk.
Niet om je in een nieuw hokje te plaatsen.
Maar om zichtbaar te maken wat er werkelijk gebeurt, zodat je het niet alleen kunt begrijpen, maar ook kunt ervaren en er anders mee kunt leren omgaan.
Van label naar bewustwording.
Van bewustwording naar keuze.
Van patroon naar vrijheid.
Meer lezen
📖 Innerlijke criticus
Wanneer de stem in je hoofd je probeert te beschermen, maar je tegelijkertijd klein houdt.
📖 Grenzen stellen
Hoe zeg je nee zonder jezelf te verliezen of de ander af te wijzen?
📖 Schuldgevoel
Over verantwoordelijkheid nemen zonder jezelf eindeloos te blijven straffen.
📖 Van label naar gevoel
Waarom begrijpen alleen je niet verandert
📖 Narcistische relatie
Voorbij labels en zwart-wit denken.
📖 Persoonlijke ontwikkeling
Niet jezelf voortdurend verbeteren, maar steeds beter ontdekken wat werkelijk bij je past.
Veelgestelde vragen over pleasers
Wat is een pleaser?
Een pleaser is iemand die sterk gericht is op het tevreden houden van anderen. Je zegt bijvoorbeeld vaak ja terwijl je nee voelt, vermijdt conflicten of past je gemakkelijk aan. Zorgzaamheid is op zichzelf geen probleem. Het wordt interessant wanneer je jezelf structureel wegcijfert om goedkeuring, veiligheid of verbinding te behouden.
Waarom ben ik een pleaser?
Pleasegedrag kan verschillende oorzaken hebben. Misschien heb je geleerd dat aanpassen je veiligheid of waardering opleverde. Maar gedrag kan ook later in je leven ontstaan en zich ontwikkelen tot een patroon. Het belangrijkste is daarom niet alleen waar het vandaan komt, maar ook wat het patroon je nu oplevert en wat het je kost.
Is pleasen een vorm van onzekerheid?
Niet per se. Een pleaser kan juist heel zelfverzekerd, competent en sterk zijn. Het gaat vooral om de manier waarop je met anderen en met je eigen behoeften omgaat. Ook iemand die stevig in het leven staat, kan moeite hebben met grenzen stellen of anderen teleurstellen.
Is een pleaser altijd het slachtoffer in een relatie met een narcist?
Nee. Dat is precies waar labels soms te weinig ruimte laten voor nuance. Een relatie kan een dynamiek bevatten waarin de één veel geeft en de ander veel neemt, maar beide mensen hebben hun eigen gedrag en verantwoordelijkheid. Je hoeft jezelf niet als slachtoffer te blijven zien om te erkennen dat iemand anders over jouw grenzen is gegaan.
Trekken pleasers en narcisten elkaar aan?
Dat kan in bepaalde relaties of dynamieken voorkomen, maar het is geen vaste regel. Het is te eenvoudig om te zeggen dat een pleaser automatisch een narcist aantrekt. Interessanter is om te onderzoeken welke dynamiek tussen twee mensen ontstaat en welke rol jij daarin inneemt.
Hoe leer ik stoppen met pleasen?
Begin niet alleen met vaker nee zeggen. Onderzoek eerst wat er gebeurt wanneer je nee wilt zeggen. Wat voel je? Waar ben je bang voor? Wat verwacht je dat er gebeurt? En kun je verdragen dat iemand misschien teleurgesteld is? Vanuit die bewustwording kun je leren om niet automatisch te reageren, maar bewuster te kiezen.
Is het verkeerd om veel voor anderen te doen?
Nee. Veel geven kan juist een mooie kwaliteit zijn. De vraag is vooral of je ook kunt ontvangen, grenzen kunt stellen en kunt aangeven wat jij nodig hebt. Een gezonde balans betekent niet dat geven en nemen altijd precies fiftyfifty zijn, maar dat beide ruimte mogen krijgen.
Wat heeft een pleaser te maken met persoonlijke ontwikkeling?
Persoonlijke ontwikkeling gaat voor mij niet alleen over jezelf beter leren kennen. Het gaat ook over ontdekken welke patronen je hebt ontwikkeld en onderzoeken of die nog bij je passen. Bij een pleaser kan dat betekenen dat je leert herkennen wanneer je vanuit vrije keuze geeft en wanneer je jezelf opnieuw aanpast.
Kan lichaamsgericht werken helpen bij pleasegedrag?
Ja, als ingang naar bewustwording. Wanneer je gewend bent automatisch ja te zeggen, merk je soms pas achteraf dat je eigenlijk iets anders wilde. Door aandacht te geven aan je ademhaling, spanning en lichamelijke reacties kun je eerder leren herkennen wat er in je gebeurt.
Je hoeft je lichaam niet te leren wat het juiste antwoord is. Je kunt beginnen met opmerken wat er al gebeurt voordat je antwoord geeft.
