Trauma. Een beladen woord. En misschien vraag je je af wat trauma eigenlijk met burn-out te maken heeft.
Die vraag stelde Marjan zichzelf toen ze voor de derde keer thuiszat met burn-outklachten.
“Ik begreep niet hoe dit me nu voor de derde keer kon overkomen. Wat gaat er steeds mis? Waarom lukt het me niet om gezond te blijven? Die vraag bleef maar door mijn hoofd spoken. En ook dat gaf me weer stress.”
Ze voelde: dit keer moet het anders.
En dus vertrok ze naar Sardinië, waar ze tijdens een intensief BodyMind-traject onderzocht wat er onder haar klachten speelde. Niet alleen vanuit haar gedachten, maar ook vanuit haar lichaam, haar emoties en de patronen waarin ze steeds opnieuw terechtkwam.
Want een burn-out betekent niet automatisch dat er sprake is van trauma. Maar eerdere ervaringen kunnen wel invloed hebben op hoe je met spanning, grenzen en jezelf omgaat.
Wat gebeurt er wanneer je lichaam iets blijft vasthouden, terwijl jij allang denkt dat je het achter je hebt gelaten?
Wat Marjan tijdens haar proces ontdekte, veranderde niet alleen haar kijk op burn-out, maar ook haar kijk op zichzelf.
In dit blog lees je haar verhaal en onderzoek ik de mogelijke verbinding tussen trauma, burn-out en het lichaam.
BBurn-out behandelen… of verder kijken?
Wanneer je voor de derde keer met burn-outklachten thuiszit, is het logisch dat je jezelf afvraagt:
Waarom gebeurt dit steeds opnieuw?
Rust nemen, herstellen en stap voor stap weer opbouwen kunnen belangrijk zijn. Maar soms blijft er daarnaast een andere vraag liggen:
Wat maakt dat ik steeds opnieuw in hetzelfde patroon terechtkom?
Marjan wilde die vraag deze keer niet meer uit de weg gaan.
“Ik begreep niet hoe dit me nu voor de derde keer kon overkomen. Wat gaat er steeds mis? Waarom lukt het me niet om gezond te blijven?”
Achteraf zag ze dat ze vooral had geleerd om door te gaan. Om zich aan te passen. Om te doen wat nodig was.
Maar daarmee veranderde het onderliggende patroon niet.
Voor haar werd het daarom belangrijk om verder te kijken dan alleen de klachten. Niet omdat iedere burn-out door trauma wordt veroorzaakt, maar omdat eerdere ervaringen invloed kunnen hebben op hoe je omgaat met spanning, verantwoordelijkheid, grenzen en verwachtingen.
Wat heb je geleerd om te doen wanneer het moeilijk wordt?
Waar bescherm je jezelf tegen?
En wat gebeurt er in je lichaam wanneer je opnieuw over je eigen grenzen gaat?
Voor Marjan werd dat het begin van een andere manier van kijken naar haar burn-out: niet alleen naar wat er misging, maar naar waarom ze steeds op dezelfde manier bleef reageren.
Trauma hoeft geen groot verhaal te zijn
Het woord trauma klinkt zwaar. Misschien denk je bij trauma meteen aan iets ingrijpends of dramatisch. Maar ervaringen kunnen ook op een minder zichtbare manier blijven doorwerken.
Voor mij gaat trauma daarom niet alleen over wat er is gebeurd, maar ook over wat je daarna hebt geleerd om jezelf staande te houden.
Misschien heb je geleerd om je aan te passen. Om sterk te zijn. Om alles zelf te doen. Om vooral geen problemen te veroorzaken. Of om controle te houden over wat er gebeurt.
Op het moment dat zo’n reactie ontstaat, kan die heel functioneel zijn. Je doet wat je op dat moment kunt doen met wat je weet, voelt en kunt overzien.
Maar wat je ooit heeft geholpen, kan later een patroon worden.
Je wordt ouder, je omstandigheden veranderen, maar je lichaam en je gedrag kunnen nog steeds reageren vanuit wat je ooit hebt geleerd.
Niet alles wat je meemaakt, krijgt vanzelf een plek. Soms pas je je aan, ga je door en lijkt het alsof je iets achter je hebt gelaten. Terwijl je merkt dat bepaalde situaties je vandaag nog steeds sterk raken.
Denk bijvoorbeeld aan hoe je omgaat met spanning, conflicten, verantwoordelijkheid of grenzen.
We leven bovendien in een wereld waarin veel van ons wordt gevraagd. Werk, relaties, verwachtingen en voortdurende prikkels kunnen ervoor zorgen dat je weinig ruimte overhoudt om werkelijk te voelen wat er in je speelt.
Wat je lange tijd wegduwt of niet de ruimte geeft, kan onderdeel worden van hoe je met jezelf en je omgeving omgaat. Je kunt bijvoorbeeld voortdurend doorgaan, jezelf aanpassen of spanning vasthouden zonder dat je nog goed merkt waarom.
Ook stress, angst en uitputting kunnen verschillende oorzaken hebben. Ze zijn op zichzelf geen bewijs voor trauma.
Het interessante is daarom niet om overal trauma achter te zoeken, maar om te onderzoeken wat er onder jouw reactie op spanning ligt.
Wat heb je ooit geleerd om te doen wanneer het moeilijk wordt?
Welke bescherming heb je ontwikkeld?
En helpt die bescherming je vandaag nog of houdt ze je inmiddels ergens van weg?
Lichaamsbewustzijn: voelen wat er écht speelt
Tijdens haar retreat begon Marjan haar lichaam bewuster te betrekken bij wat ze dacht en voelde, via mindfulness, yoga en zelfs dans. In het begin voelde dat onwennig. Ze was gewend om vooral door te gaan en veel vanuit haar denken te benaderen.
Langzaam begon ze op te merken wat er in haar lichaam gebeurde.
“Ik begon dingen te voelen die ik nog nooit eerder had opgemerkt. Alsof mijn lijf herinneringen vasthield die ik mentaal al lang had ‘afgevinkt’.”
Voor haar werd lichaamsbewustzijn daardoor een belangrijke ingang om beter te begrijpen wat er in haar speelde.
Niet omdat haar lichaam automatisch het antwoord gaf, maar omdat ze informatie begon op te merken die ze eerder niet bewust had meegenomen.
Wat dacht ze?
Wat voelde ze?
Wat gebeurde er lichamelijk?
En welk gedrag volgde daarop?
Door die verschillende lagen naast elkaar te leggen, ontstond een completer beeld van haar patronen.
Met lichaamsgerichte oefeningen, een korte hypnose/visualisatie en familieopstellingen onderzocht ze vervolgens welke oude ervaringen en patronen nog invloed hadden op hoe ze reageerde.
Niet om opnieuw alles uit het verleden op te rakelen, maar om te onderzoeken wat er vandaag nog meespeelde.
Want je kunt verstandelijk begrijpen waar een patroon vandaan komt en toch merken dat je lichaam anders reageert wanneer een vergelijkbare situatie zich opnieuw voordoet.
Daarom is voelen voor mij geen alternatief voor denken. Het is een extra ingang.
Juist door denken, voelen, lichamelijke ervaring en gedrag met elkaar te verbinden, kan zichtbaar worden wat je eerder misschien alleen verstandelijk begreep.
En precies daar ontstond voor Marjan ruimte om anders naar zichzelf, haar grenzen en haar manier van omgaan met spanning te kijken.mte om anders te gaan kijken naar zichzelf, haar grenzen en haar manier van omgaan met spanning.
Wat hebben trauma en burn-out met elkaar te maken?
Trauma en burn-out zijn niet hetzelfde. Een burn-out is ook niet automatisch het gevolg van trauma. Toch kunnen eerdere ervaringen invloed hebben op de manier waarop je met spanning, grenzen en belasting omgaat.
Bij langdurige stress kan je lichaam langere tijd in een verhoogde staat van alertheid verkeren. Je kunt dat bijvoorbeeld merken aan gespannen spieren, onrust, een veranderde ademhaling, slecht slapen of moeite om werkelijk te ontspannen.
Ook na ingrijpende ervaringen kunnen bepaalde situaties sterker doorwerken in hoe je reageert. Je kunt sneller alert worden, je terugtrekken, bepaalde situaties vermijden of moeite hebben om je ontspannen en veilig te voelen.
De verbinding zit dus niet in het label, maar in de manier waarop eerdere ervaringen, spanning, gedrag en lichamelijke reacties met elkaar kunnen samenhangen.
Wanneer iemand steeds opnieuw over zijn grenzen gaat, kan het interessant zijn om verder te kijken.
Wat maakt dat je zo lang doorgaat?
Waarom is ontspannen zo moeilijk?
Welke ervaringen hebben invloed gehad op hoe je met spanning omgaat?
En welke beschermingspatronen gebruik je misschien al jaren?
Dat betekent niet dat je voor iedere burn-out naar trauma hoeft te zoeken.
Het betekent wel dat het interessant kan zijn om te onderzoeken wat er gebeurt wanneer je denken, voelen, lichamelijke ervaring en gedrag samen bekijkt.
Je kunt bijvoorbeeld verstandelijk weten dat je rust nodig hebt en toch merken dat je lichaam gespannen blijft. Je kunt begrijpen dat je een grens wilt stellen en toch automatisch weer meegaan.
Lichaamsbewustzijn kan dan een extra ingang zijn.
Niet omdat je lichaam automatisch vertelt wat de oorzaak is, maar omdat je door bewuster op te merken wat er lichamelijk gebeurt, meer informatie krijgt over hoe jij op een situatie reageert.
En juist die informatie kan helpen om patronen eerder te herkennen en te onderzoeken welke andere keuzes mogelijk zijn.
Lichamelijke signalen: het fluisteren vóór de schreeuw
Je lichaam kan je vaak al eerder laten merken dat er iets speelt.
Een gespannen nek of schouders. Een onrustige buik. Vermoeidheid die blijft aanhouden. Hoofdpijn. Een veranderde ademhaling. Of simpelweg het gevoel dat je lichaam nooit helemaal ontspant.
Niet iedere lichamelijke klacht wordt veroorzaakt door stress of spanning. Maar wanneer klachten zich blijven herhalen of samengaan met langdurige overbelasting, kan het interessant zijn om ook te kijken naar de rol van spanning en herstel.
Wat merk je eigenlijk op wanneer je bewust aandacht geeft aan je lichaam?
Waar span je aan?
Wanneer verandert je ademhaling?
Wat gebeurt er wanneer je over je grens gaat?
En wat merk je voordat je hoofd precies begrijpt wat er gebeurt?
Daarom is lichaamsbewustzijn voor mij zo belangrijk.
Niet omdat je lichaam altijd een eenduidig antwoord geeft, maar omdat lichamelijke sensaties informatie kunnen geven over hoe jij een situatie ervaart.
Je kunt iets begrijpen. Je kunt erover praten. Je kunt precies weten wat je anders zou willen doen.
Maar weten is nog niet hetzelfde als ervaren.
Mijn ontdekking zit eigenlijk al in het woord beklijven. Wat je echt wilt veranderen, moet niet alleen in je hoofd blijven. Het moet van de bek naar het lijf.
Daaruit ontstond voor mij het woord Belijf: wat je niet alleen begrijpt, maar werkelijk belijft, blijft.
Het gaat er dus niet alleen om dat je iets weet, maar dat het in jou gaat leven.
Waarom we onszelf beschermen (en afsluiten)
Als kind ben je nog volop aan het ontdekken hoe de wereld werkt. Je leert wat veilig voelt, wat niet prettig is en hoe je kunt omgaan met wat er om je heen gebeurt.
Gaandeweg ontwikkelen we manieren om onszelf te beschermen.
Soms trekken we ons terug.
Soms maken we ons sterk.
Soms leren we vooral om flink te zijn.
Of we passen ons aan, houden ons in en zorgen ervoor dat we anderen niet tot last zijn.
Dat zijn geen verkeerde reacties. Op het moment dat ze ontstaan, kunnen ze je juist helpen om met een situatie om te gaan.
Maar wat ooit een bescherming was, kan later een patroon worden.
Je wordt misschien steeds verstandiger, sterker en zelfstandiger, maar ondertussen raak je ook verder verwijderd van wat je werkelijk voelt en nodig hebt. Je leert jezelf beschermen tegen pijn, maar daarmee kun je je soms ook afsluiten voor ontspanning, verbinding en plezier.
De vraag is dan niet: waarom doe ik dit toch?
Maar eerder:
Wanneer heb ik geleerd dat dit nodig was?
Wat probeerde ik toen voor mezelf te regelen?
Waar hielp deze manier van reageren mij bij?
En vooral:
Heb ik deze bescherming vandaag nog steeds nodig?
Waarschijnlijk heb je gedaan wat je kon met wat je toen wist, voelde en kon overzien.
Daarom begint verandering voor mij niet met jezelf veroordelen om je patronen.
Het begint met begrijpen waarom ze ooit nodig waren en ontdekken of je ze vandaag nog steeds nodig hebt.
Want wanneer je dat onderscheid leert maken, ontstaat er ruimte voor een andere vraag:
Wat zou ik nu kunnen kiezen als ik mezelf niet meer op dezelfde manier hoef te beschermen?
Lichaamsgericht werken: wat hielp Marjan?
Tijdens haar coachingtraject op Sardinië werkte Marjan met mij als BodyMind coach met verschillende lichaamsgerichte oefeningen en methodes.
De insteek was steeds om niet alleen te praten over wat er speelde, maar ook aandacht te geven aan wat zij dacht, voelde, lichamelijk ervoer en vervolgens deed.
Juist door die verschillende lagen met elkaar te verbinden, ontstond er meer zicht op haar patronen.
1. Yoga
Yoga hielp haar om bewuster op te merken wat er tijdens bewegen in haar lichaam gebeurde.
Welke spanning was er? Waar voelde ze ruimte? Wat gebeurde er met haar ademhaling en houding?
Het ging niet om een houding zo goed mogelijk uitvoeren, maar om te ervaren wat er op dat moment in haar gebeurde.
2. Mindfulness
Mindfulness bracht haar steeds terug naar het moment zelf.
Niet meteen iets oplossen of analyseren, maar eerst opmerken wat er was.
Dat hielp haar om bewuster te worden van gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties die ze normaal misschien voorbijging.
3. Muziek & vrije beweging
Ook muziek en vrije beweging kregen een plek in haar traject.
Door te bewegen zonder vast patroon of prestatiedoel ontstond ruimte om te ervaren wat er in haar gebeurde.
Soms hoef je iets niet meteen onder woorden te brengen om het wel bewust te kunnen ervaren.
4. Ademhaling
Ook de ademhaling gebruikte ik als ingang naar meer lichaamsbewustzijn.
Door aandacht te geven aan hoe je ademt, kun je opmerken hoe je lichaam op dat moment reageert.
Is je adem rustig of gejaagd?
Houd je ergens spanning vast?
Kun je gemakkelijk uitademen?
Het gaat daarbij niet om de ademhaling te forceren, maar om te leren opmerken wat er gebeurt.
5. Innerlijk kind werk
Binnen het innerlijk kind werk onderzochten we ook ervaringen en patronen die al langer in haar leven aanwezig waren.
Welke delen van jezelf heb je vroeger leren beschermen?
Wat heb je toen geleerd om te doen?
En hoe werkt dat vandaag nog door?
Niet om het verleden opnieuw te beleven, maar om beter te begrijpen waarom je reageert zoals je reageert en welke keuzes je vandaag hebt.
Marjan beschreef haar ervaring na afloop zo:
“Ik voelde me letterlijk 10 kilo lichter toen ik naar huis ging. Alsof ik een steen achter me had gelaten. Ik mag nu voelen. En dat voelt oké.”
Voor haar was het niet één methode die het verschil maakte.
Het was juist de combinatie van vertragen, voelen, bewust worden en onderzoeken wat er onder haar patronen lag.
Dat is ook de manier waarop ik naar lichaamsgericht werken kijk.
Niet één methode bepaalt wat er moet gebeuren. Het gaat om het verbinden van wat je denkt, voelt, lichamelijk ervaart en uiteindelijk doet.
Want juist wanneer die verschillende lagen samenkomen, kan inzicht niet alleen iets zijn wat je begrijpt, maar iets wat je werkelijk belijft. kijk: niet één techniek staat centraal, maar het opnieuw leren luisteren naar wat er in jou gebeurt.
Veelgestelde vragen over trauma en burn-out
Is een burn-out een trauma?
Nee. Een burn-out en trauma zijn niet hetzelfde. Een burn-out hangt samen met langdurige belasting en onvoldoende herstel, terwijl trauma kan verwijzen naar de gevolgen van ingrijpende ervaringen. Eerdere ervaringen kunnen wel invloed hebben op hoe je omgaat met spanning, grenzen, verantwoordelijkheid en belasting.
Kan trauma burn-out veroorzaken?
Trauma hoeft niet de oorzaak van een burn-out te zijn. Wel kunnen eerdere ervaringen en aangeleerde beschermingspatronen invloed hebben op hoe je reageert op stress en overbelasting. Daarom kan het waardevol zijn om naast de huidige klachten ook te onderzoeken welke patronen daarin een rol spelen.
Hoe merk je trauma in je lichaam?
Dat verschilt per persoon. Sommige mensen merken bijvoorbeeld dat ze sneller gespannen of alert worden, zich terugtrekken, bepaalde situaties vermijden of moeite hebben om werkelijk te ontspannen.
Deze signalen zijn niet specifiek voor trauma en kunnen ook andere oorzaken hebben. Een lichamelijke reactie is daarom geen bewijs van trauma, maar kan wel informatie geven over hoe je een situatie ervaart.
Kun je trauma verwerken door lichaamsgericht te werken?
Lichaamsgericht werken kan een aanvullende ingang zijn om bewuster te worden van lichamelijke reacties, emoties en automatische patronen. Je onderzoekt niet alleen wat je denkt, maar ook wat je lichamelijk ervaart en hoe je vervolgens reageert.
Het is geen vervanging voor gespecialiseerde traumatherapie. Welke vorm van begeleiding passend is, hangt af van wat je hebt meegemaakt en wat je op dat moment nodig hebt.
Waarom is lichaamsbewustzijn belangrijk?
Je lichaam kan informatie geven over hoe je op een situatie reageert. Door bewuster op te merken wat er gebeurt, kun je eerder herkennen wanneer spanning oploopt of een oud patroon actief wordt.
Het gaat daarbij niet om ieder lichamelijk signaal een vaste betekenis te geven.
Het gaat om leren waarnemen, onderzoeken en verbinden wat je denkt, voelt, lichamelijk ervaart en doet.
Kan ik steeds opnieuw in dezelfde patronen terechtkomen?
Ja. Patronen ontstaan vaak doordat je in het verleden hebt geleerd op een bepaalde manier met situaties om te gaan. Wat ooit behulpzaam was, kan later minder goed bij je passen.
Bewustwording kan helpen om te onderzoeken waarom je reageert zoals je reageert, of die reactie je vandaag nog helpt en welke andere keuzes mogelijk zijn.
Meer lezen over trauma en burn-out
Wil je verder onderzoeken wat je lichaam je vertelt en hoe oude patronen kunnen doorwerken in het dagelijks leven?
📖 Luisteren naar je lichaam leer opnieuw aandacht te geven aan de signalen van je lichaam.
📖 Spanning loslaten in je lichaam ontdek hoe spanning zich in je lichaam kan uiten en wat lichaamsbewustzijn daarin kan betekenen.
📖 Burn-out preventie herken eerder wanneer je jezelf voorbijloopt en ontdek waar je kunt bijsturen.
📖 Burn-out herstel zit je al thuis met een burn-out? Lees wat herstel vraagt en waarom teruggaan naar hoe het was niet altijd de oplossing is.
📖 B-Life methodiek ontdek mijn manier van werken met vertragen, voelen, verbinden en integreren.
Wil jij ook verder kijken?
Misschien herken je jezelf in het verhaal van Marjan. Je loopt steeds opnieuw tegen dezelfde patronen aan, hebt al veel geprobeerd of merkt dat je lichaam signalen blijft geven die je niet langer wilt negeren.
Dan kan het waardevol zijn om niet alleen naar je klachten te kijken, maar ook te onderzoeken wat eronder ligt.
Tijdens een individueel coachingtraject op Sardinië is er ruimte om te vertragen, uit je dagelijkse omgeving te stappen en met aandacht te onderzoeken wat er in jou gebeurt.
We kijken niet alleen naar je klachten, maar ook naar je gedachten, emoties, lichamelijke reacties, gedrag en de patronen waarin je steeds opnieuw terechtkomt.
Dat kan bijvoorbeeld gaan over burn-out, terugkerende patronen, oude ervaringen, grenzen, stress of andere thema’s waar je in je dagelijks leven tegenaan loopt.
Niet om terug te gaan naar wie je was, maar om beter te begrijpen wat er gebeurt en te ontdekken wat er anders mag.
Wil je onderzoeken wat er onder jouw klachten en patronen ligt?
