Trauma. Een beladen woord. En misschien vraag je je af wat trauma eigenlijk met burn-out te maken heeft.
Die vraag stelde Marjan zichzelf toen ze voor de derde keer thuiszat met burn-outklachten.
“Ik begreep niet hoe dit me nu voor de derde keer kon overkomen. Wat gaat er steeds mis? Waarom lukt het me niet om gezond te blijven? Die vraag bleef maar door mijn hoofd spoken. En ook dat gaf me weer stress.”
Ze voelde: dit keer moet het anders.
En dus vertrok ze naar Sardinië, waar ze tijdens een intensief BodyMind-traject onderzocht wat er onder haar klachten speelde. Niet alleen vanuit haar gedachten, maar ook vanuit haar lichaam, haar emoties en de patronen waarin ze steeds opnieuw terechtkwam.
Want een burn-out betekent niet automatisch dat er sprake is van trauma. Maar eerdere ervaringen kunnen wel invloed hebben op hoe je met spanning, grenzen en jezelf omgaat.
Wat gebeurt er wanneer je lichaam iets blijft vasthouden, terwijl jij allang denkt dat je het achter je hebt gelaten?
Wat Marjan tijdens haar proces ontdekte, veranderde niet alleen haar kijk op burn-out, maar ook haar kijk op zichzelf.
In dit blog lees je haar verhaal en onderzoek ik de mogelijke verbinding tussen trauma, burn-out en het lichaam.
Burn-out behandelen… of verder kijken?
Wanneer je voor de derde keer met burn-outklachten thuiszit, is het logisch dat je je afvraagt: waarom gebeurt dit steeds opnieuw?
Rust nemen, herstellen en stap voor stap weer opbouwen kunnen belangrijk zijn. Maar soms blijft er daarnaast een andere vraag liggen:
Wat maakt dat ik steeds opnieuw in hetzelfde patroon terechtkom?
“Dat wilde ik ook graag,” vertelt Marjan. “Maar achteraf zie ik dat ik vooral leerde doorgaan, in plaats van écht te begrijpen wat er gebeurde. Geen wonder dat ik terugviel in oude patronen.”
Voor haar werd het daarom belangrijk om verder te kijken dan alleen de klachten. Niet omdat iedere burn-out door trauma wordt veroorzaakt, maar omdat eerdere ervaringen invloed kunnen hebben op hoe je reageert op spanning, verantwoordelijkheid, grenzen en verwachtingen.
Wat heb je geleerd om te doen wanneer het moeilijk wordt?
Waar bescherm je jezelf tegen?
En wat gebeurt er in je lichaam wanneer je opnieuw over je eigen grenzen gaat?
Voor Marjan werd dat het begin van een andere manier van kijken naar haar burn-out.
Trauma hoeft geen groot verhaal te zijn
Het woord trauma klinkt zwaar. Misschien denk je bij trauma meteen aan iets ingrijpends of dramatisch. Maar ervaringen kunnen ook op een minder zichtbare manier blijven doorwerken.
Niet alles wat je meemaakt, krijgt vanzelf een plek. Soms pas je je aan, ga je door en lijkt het alsof je iets achter je hebt gelaten. Terwijl je lichaam of je manier van reageren nog steeds beïnvloed kan worden door wat er eerder is gebeurd.
Denk bijvoorbeeld aan hoe je omgaat met spanning, conflicten, verantwoordelijkheid of grenzen.
We leven bovendien in een wereld waarin veel van ons wordt gevraagd. Werk, relaties, verwachtingen en voortdurende prikkels kunnen ervoor zorgen dat je weinig ruimte overhoudt om werkelijk te voelen wat er in je speelt.
Wat je lange tijd wegduwt of niet de ruimte geeft, kan zich uiten in spanning, onrust, angst of vermoeidheid.
Ook stress, angst en uitputting kunnen signalen zijn dat je systeem langere tijd veel heeft moeten dragen.
Dat betekent niet dat deze klachten automatisch door trauma worden veroorzaakt.
Het kan wel interessant zijn om te onderzoeken wat er onder jouw reactie op spanning ligt.
Terug naar je lichaam: voelen wat er écht speelt
Tijdens haar retreat begon Marjan opnieuw contact te maken met haar lichaam, via mindfulness, yoga en zelfs dans. In het begin voelde dat onwennig. Ze was gewend om vooral vanuit haar hoofd te leven en door te gaan.
Langzaam begon ze op te merken wat er in haar lichaam gebeurde.
“Ik begon dingen te voelen die ik nog nooit eerder had opgemerkt. Alsof mijn lijf herinneringen vasthield die ik mentaal al lang had ‘afgevinkt’.”
Voor haar werd lichaamsbewustzijn daardoor een belangrijke ingang om beter te begrijpen wat er in haar speelde.
Met lichaamsgerichte oefeningen, een korte hypnose/visualisatie en familieopstellingen onderzocht ze vervolgens welke oude ervaringen en patronen nog invloed hadden op hoe ze reageerde.
Niet om opnieuw alles uit het verleden op te rakelen, maar om te begrijpen wat er nog steeds meespeelde in het hier en nu.
En juist daar ontstond voor haar ruimte om anders te gaan kijken naar zichzelf, haar grenzen en haar manier van omgaan met spanning.
Wat hebben trauma en burn-out met elkaar te maken?
Trauma en burn-out zijn niet hetzelfde. Ook is een burn-out niet automatisch het gevolg van trauma. Toch kunnen ze elkaar in sommige situaties raken.
Bij langdurige stress kan je lichaam langere tijd in een verhoogde staat van alertheid verkeren. Je merkt dat bijvoorbeeld aan gespannen spieren, onrust, een veranderde ademhaling, slecht slapen of moeite om werkelijk te ontspannen.
Ook na ingrijpende ervaringen kan het lichaam anders op spanning reageren. Je kunt bijvoorbeeld sneller alert zijn, je terugtrekken, bepaalde situaties vermijden of moeite hebben om je veilig en ontspannen te voelen.
De overeenkomst zit dus niet in het label, maar in de manier waarop je lichaam en je gedrag op spanning kunnen reageren.
Wanneer iemand steeds opnieuw over zijn grenzen gaat, kan het interessant zijn om verder te kijken.
Wat maakt dat je zo lang doorgaat?
Waarom is ontspannen zo moeilijk?
Welke ervaringen hebben invloed gehad op hoe je met spanning omgaat?
En welke beschermingspatronen gebruik je misschien al jaren?
Dat betekent niet dat je voor iedere burn-out naar trauma hoeft te zoeken.
Het betekent wel dat het lichaam soms informatie geeft die je met alleen nadenken niet zo gemakkelijk ontdekt.
En precies daarom kan lichaamsbewustzijn een belangrijke ingang zijn om beter te begrijpen wat er werkelijk speelt.
Lichamelijke signalen: het fluisteren vóór de schreeuw
Je lichaam kan je vaak al eerder laten merken dat er iets speelt.
Een gespannen nek of schouders. Een onrustige buik. Vermoeidheid die blijft aanhouden. Hoofdpijn. Een ademhaling die verandert. Of simpelweg het gevoel dat je lichaam nooit helemaal ontspant.
Niet iedere lichamelijke klacht wordt veroorzaakt door stress of spanning. Maar wanneer klachten zich blijven herhalen of samengaan met langdurige overbelasting, kan het interessant zijn om ook te kijken naar de rol van spanning en herstel.
Wat probeert je lichaam je misschien te vertellen?
In plaats van een klacht alleen maar weg te willen hebben, kun je leren om eerder op te merken wat er in je lichaam gebeurt. Waar span je aan? Wanneer verandert je ademhaling? Wat gebeurt er wanneer je over je grens gaat?
Daarom is lichaamsbewustzijn voor mij zo belangrijk.
Je kunt iets begrijpen. Je kunt erover praten. Je kunt precies weten wat je anders zou willen doen.
Maar weten is nog niet hetzelfde als ervaren.
Mijn ontdekking zit eigenlijk al in het woord beklijven. Wat je echt wilt veranderen, moet niet alleen in je hoofd blijven. Het moet van de bek naar het lijf.
Daaruit ontstond voor mij het woord Belijf: wat je niet alleen begrijpt, maar werkelijk belijft, blijft.
Het gaat er dus niet alleen om dat je iets weet, maar dat het in jou gaat leven.
Waarom we onszelf beschermen (en afsluiten)
Als kind ben je nog volop aan het ontdekken hoe de wereld werkt. Je leert wat veilig voelt, wat niet prettig is en hoe je kunt omgaan met wat er om je heen gebeurt.
Gaandeweg ontwikkelen we manieren om onszelf te beschermen.
Soms trekken we ons terug.
Soms maken we ons sterk.
Soms leren we vooral om flink te zijn.
Of we passen ons aan, houden ons in en zorgen ervoor dat we anderen niet tot last zijn.
Dat zijn geen verkeerde reacties. Op het moment dat ze ontstaan, kunnen ze je juist helpen om met een situatie om te gaan.
Maar wat ooit een bescherming was, kan later een patroon worden.
Je wordt misschien steeds verstandiger, sterker en zelfstandiger, maar ondertussen raak je ook verder verwijderd van wat je werkelijk voelt en nodig hebt. Je leert jezelf beschermen tegen pijn, maar daarmee kun je je soms ook afsluiten voor ontspanning, verbinding en plezier.
De vraag is dan niet: waarom doe ik dit toch?
Maar eerder:
Wanneer heb ik geleerd dat dit nodig was?
En misschien is er nog een andere vraag die veel kan openen:
Als ik opnieuw geboren werd, zou ik het dan anders doen?
Waarschijnlijk wel.
Maar je hebt gedaan wat je kon met wat je toen wist, voelde en kon overzien.
Daarom begint verandering voor mij niet met jezelf veroordelen om je patronen.
Het begint met begrijpen waarom ze ooit nodig waren en ontdekken of je ze vandaag nog steeds nodig hebt.
Lichaamsgerichte traumaverwerking: wat hielp Marjan?
Tijdens haar coachingtraject op Sardinië werkte Marjan met mij als BodyMind coach met verschillende lichaamsgerichte oefeningen en methodes.
De insteek was steeds om niet alleen te praten over wat er speelde, maar ook aandacht te geven aan wat zij in haar lichaam, emoties en gedrag ervoer.
1. Yoga
Yoga hielp haar om uit haar hoofd en meer in haar lichaam te komen. Door bewust te bewegen en aandacht te geven aan wat ze voelde, kon ze lichamelijke signalen eerder opmerken.
2. Mindfulness
Mindfulness bracht haar steeds terug naar het moment zelf. Niet meteen iets oplossen of analyseren, maar eerst opmerken wat er was.
Dat kan helpen om gewaar te worden van gevoelens, gedachten en lichamelijke reacties die je normaal misschien voorbijgaat.
3. Muziek & vrije beweging
Ook muziek en vrije beweging kregen een plek in haar traject.
Door te bewegen zonder dat er een vast patroon of prestatie aan verbonden was, ontstond er ruimte om te ervaren wat er in haar lichaam gebeurde. Soms hoef je iets niet onder woorden te brengen om het wel te kunnen voelen.
4. Ademhaling
Ook de ademhaling gebruikte ik als ingang naar meer lichaamsbewustzijn.
Door aandacht te geven aan hoe je ademt, merk je vaak ook iets op over hoe je je op dat moment voelt. Is je adem rustig of gejaagd? Houd je ergens spanning vast? Kun je gemakkelijk uitademen?
Het gaat daarbij niet om de ademhaling te forceren, maar om te leren luisteren naar wat je lichaam aangeeft.
5. Innerlijk kind werk
Binnen het innerlijk kind werk onderzochten we ook ervaringen en patronen die al langer in haar leven aanwezig waren.
Welke delen van jezelf heb je vroeger moeten beschermen? Wat heb je toen geleerd om te doen? En hoe werkt dat vandaag nog door?
Niet om het verleden opnieuw te beleven, maar om beter te begrijpen waarom je reageert zoals je reageert.
Marjan beschreef haar ervaring na afloop zo:
“Ik voelde me letterlijk 10 kilo lichter toen ik naar huis ging. Alsof ik een steen achter me had gelaten. Ik mag nu voelen. En dat voelt oké.”
Voor haar was het niet één methode die het verschil maakte. Het was juist de combinatie van vertragen, voelen, bewust worden en onderzoeken wat er onder haar patronen lag.
Dat is ook de manier waarop ik naar lichaamsgericht werken kijk: niet één techniek staat centraal, maar het opnieuw leren luisteren naar wat er in jou gebeurt.
Veelgestelde vragen over trauma en burn-out
Is een burn-out een trauma?
Nee, een burn-out en trauma zijn niet hetzelfde. Een burn-out ontstaat in de context van langdurige belasting en onvoldoende herstel, terwijl trauma verwijst naar de mogelijke gevolgen van ingrijpende ervaringen. Wel kunnen eerdere ervaringen invloed hebben op hoe je met spanning, grenzen en belasting omgaat.
Kan trauma burn-out veroorzaken?
Trauma hoeft niet de oorzaak van een burn-out te zijn. Wel kunnen eerdere ervaringen en aangeleerde beschermingspatronen invloed hebben op hoe je reageert op stress en overbelasting. Daarom kan het soms waardevol zijn om naast de huidige klachten ook te onderzoeken welke patronen daaronder liggen.
Hoe merk je trauma in je lichaam?
Dat verschilt per persoon. Sommige mensen merken bijvoorbeeld dat ze sneller gespannen, alert of onrustig worden, zich terugtrekken of moeite hebben om werkelijk te ontspannen. Zulke signalen zijn niet specifiek voor trauma en kunnen ook andere oorzaken hebben.
Kun je trauma verwerken door lichaamsgericht te werken?
Ja. Lichaamsgericht werken kan helpen om te voelen en te herkennen wat een ingrijpende ervaring vandaag nog met je doet.
In mijn werk kijk ik niet alleen naar wat er is gebeurd, maar ook naar wat je daarvan nog met je meedraagt.
Je kunt het verleden niet veranderen, maar wel veranderen hoe je ermee verder leeft.
Waarom is lichaamsbewustzijn belangrijk?
Je lichaam laat voortdurend zien wat er in jou gebeurt. Spanning, emoties, gedachten en gedrag zijn met elkaar verbonden.
Door je daar bewuster van te worden, kun je eerder herkennen wat er speelt en welke patronen zich in jou herhalen.
Kan ik steeds opnieuw in dezelfde patronen terechtkomen?
Ja. Patronen ontstaan vaak doordat je in het verleden hebt geleerd op een bepaalde manier met situaties om te gaan. Wat ooit behulpzaam was, kan later minder goed bij je passen. Bewustwording kan helpen om te onderzoeken of je nog steeds op dezelfde manier wilt reageren.
Meer lezen over trauma en burn-out
Wil je verder onderzoeken wat je lichaam je vertelt en hoe oude patronen kunnen doorwerken in het dagelijks leven?
📖 Luisteren naar je lichaam leer opnieuw aandacht te geven aan de signalen van je lichaam.
📖 Spanning loslaten in je lichaam ontdek hoe spanning zich in je lichaam kan uiten en wat lichaamsbewustzijn daarin kan betekenen.
📖 Burn-out preventie herken eerder wanneer je jezelf voorbijloopt en ontdek waar je kunt bijsturen.
📖 Burn-out herstel zit je al thuis met een burn-out? Lees wat herstel vraagt en waarom teruggaan naar hoe het was niet altijd de oplossing is.
📖 B-Life methodiek –ontdek mijn manier van werken met vertragen, voelen, verbinden en integreren.
Wil jij ook verder kijken?
Misschien herken je jezelf in het verhaal van Marjan. Je loopt steeds opnieuw tegen dezelfde patronen aan, hebt al veel geprobeerd of merkt dat je lichaam signalen blijft geven die je niet langer wilt negeren.
Dan kan het waardevol zijn om niet alleen naar je klachten te kijken, maar ook te onderzoeken wat eronder ligt.
Tijdens een individueel coaching retreat op Sardinië is er ruimte om te vertragen, uit je dagelijkse omgeving te stappen en met aandacht te kijken naar wat er in jou gebeurt.
We werken niet alleen vanuit je hoofd. Je lichaam, je emoties, je gedrag en de patronen waarin je steeds opnieuw terechtkomt, krijgen allemaal een plek.
Niet om terug te gaan naar wie je was, maar om beter te begrijpen wie je bent en wat er anders mag.
Wil je onderzoeken of een individueel coachingtraject bij jou past?
Lees ook deze blogs:
Burn-out preventie 9 tips die jij kunt toepassen!
Burn-out herstel 5 tips om uit chronische overbelasting te komen.
