Meditatie | Wat houdt het in en wat brengt het je?

Leestijd: 6 minuten.

Meditatie is voor de één een moment van stilte en rust, voor de ander een manier om zichzelf beter te leren kennen. Je hoeft er geen spiritueel persoon voor te zijn en je hoeft ook niet uren stil te zitten.

Meditatie kent verschillende vormen en wordt al eeuwenlang beoefend binnen verschillende tradities. Tegenwoordig wordt meditatie ook buiten die tradities gebruikt als een manier om bewuster met je aandacht om te gaan en meer aanwezig te zijn in het moment.

Maar wat houdt meditatie nu precies in? Welke vormen zijn er? En wat kan meditatie je eigenlijk brengen?

Je hoeft bovendien niet per se iedere dag te mediteren om er iets aan te hebben. Een regelmatige beoefening kan waardevol zijn, maar ook af en toe bewust tijd nemen voor meditatie kan je helpen om stil te staan bij wat er in jou gebeurt.

In dit artikel ontdek je wat meditatie is, welke verschillende vormen er zijn en hoe meditatie zich verhoudt tot mindfulness en bewegen. Ook laat ik je zien waarom meditatie binnen mijn BodyMind-werk een belangrijke plek heeft.

Wat is meditatie?

Meditatie is een vorm van geestelijke beoefening waarbij je bewust aandacht geeft aan wat er in het moment gebeurt. Je oefent om waar te nemen wat je denkt, voelt en ervaart, zonder daar direct iets mee te hoeven doen.

Meditatie kent verschillende vormen en bestaat al eeuwenlang. Verschillende religies en spirituele tradities, waaronder het hindoeïsme en boeddhisme, kennen hun eigen vormen van meditatie. Ook buiten deze tradities wordt meditatie tegenwoordig veel beoefend.

Wat al die verschillende vormen met elkaar gemeen hebben, is niet dat je je hoofd helemaal leeg moet maken. Juist dat idee kan ervoor zorgen dat mensen denken dat ze niet kunnen mediteren.

Want probeer maar eens een paar minuten stil te zitten zonder dat je gedachten alle kanten op gaan.

Je denkt aan wat je straks nog moet doen. Een gesprek van gisteren komt voorbij. Je hoort een geluid en vraagt je af waar het vandaan komt. Of ineens herinner je je iets wat je al weken was vergeten.

Dat is niet verkeerd. Dat ís wat je tijdens meditatie leert opmerken.

Je hoeft je gedachten niet weg te krijgen en je hoeft ook niet ‘leeg’ te worden in je hoofd. Je merkt eenvoudigweg op waar je aandacht is en brengt deze, wanneer dat past bij de meditatievorm, weer terug naar het gekozen aandachtspunt.

Dat kan bijvoorbeeld je ademhaling, je lichaam, een geluid of een bepaalde gewaarwording zijn. Maar er zijn ook meditatievormen waarbij je juist niets specifieks kiest en alles wat zich aandient bewust waarneemt.

Meditatie gaat daarmee niet zozeer over het bereiken van een bepaalde toestand. Het gaat voor mij vooral over bewust aanwezig zijn bij wat er is.

Je leert steeds beter herkennen wanneer je aandacht wordt meegenomen door gedachten, emoties of prikkels. En juist door dat op te merken, ontstaat er ruimte om bewuster te ervaren en te kiezen hoe je ermee omgaat.

Meditatie kan dus heel stil en naar binnen gericht zijn, maar hoeft niet altijd te betekenen dat je onbeweeglijk op een kussen zit. Ook wandelen, bewegen of bepaalde vormen van Qigong kunnen een meditatieve manier zijn om je aandacht naar het hier en nu te brengen.

Er is daarom niet één juiste manier om te mediteren. Er zijn verschillende vormen, tradities en manieren om je aandacht te trainen. Welke vorm bij je past, hangt af van wat jij prettig vindt en wat je wilt onderzoeken of ervaren.

Wat kan meditatie je brengen?

Waarom zou je eigenlijk mediteren? Wat brengt het je om regelmatig bewust tijd te nemen om stil te staan en je aandacht naar binnen te richten?

Meditatie kan je helpen om meer bewust te worden van wat er in jou gebeurt. Je leert je aandacht steeds opnieuw ergens bij te brengen en op te merken wanneer je gedachten, gevoelens of prikkels je meenemen.

Dat kan verschillende dingen met je doen.

Meer rust

Door even afstand te nemen van alles wat je gedurende de dag bezighoudt, kan er ruimte ontstaan. Je hoeft even niets op te lossen, te regelen of te bereiken. Je zit, beweegt of observeert en bent simpelweg aanwezig bij wat er is.

Meer bewustwording

Tijdens meditatie kun je merken hoeveel er eigenlijk in je hoofd en lichaam gebeurt. Gedachten komen en gaan, emoties veranderen en je lichaam geeft voortdurend signalen.

Door dit bewuster waar te nemen, leer je jezelf steeds beter kennen.

Meer aandacht

Meditatie is een oefening in aandacht. Je merkt dat je gedachten afdwalen en brengt je aandacht weer terug. Steeds opnieuw.

Dat lijkt misschien klein, maar juist dat oefenen kan je bewuster maken van waar je aandacht gedurende de dag naartoe gaat.

Bewuster omgaan met gedachten en emoties

Je hoeft niet iedere gedachte te geloven of op iedere emotie direct te reageren. Door tijdens meditatie te oefenen met waarnemen zonder meteen iets te doen, kan er meer ruimte ontstaan tussen wat je ervaart en hoe je daarop reageert.

Dat betekent niet dat lastige gedachten of emoties verdwijnen. Je leert ze eerder opmerken zonder er automatisch in mee te gaan.

Meer contact met je lichaam

Meditatie hoeft niet alleen maar in je hoofd plaats te vinden. Wanneer je je aandacht richt op je ademhaling, lichamelijke sensaties of beweging, word je je ook bewuster van je lichaam.

Waar voel je spanning? Waar voelt het ontspannen? Verandert je ademhaling? Wat merk je wanneer je ergens met aandacht bij blijft?

Voor mij is juist die combinatie van aandacht, voelen en bewustwording een belangrijke waarde van meditatie.

Meer aanwezig zijn in het moment

Veel van onze aandacht gaat naar wat geweest is of wat nog moet gebeuren. Meditatie geeft je steeds opnieuw de mogelijkheid om terug te keren naar wat er nu gebeurt.

Niet omdat je nooit meer vooruit hoeft te denken of terug mag kijken, maar omdat je bewuster kunt kiezen waar je aandacht op dat moment is.

Hoe vaak moet je mediteren?

Moet je iedere dag mediteren om er iets aan te hebben?

Nee. Natuurlijk kan een regelmatige beoefening helpen om meditatie onderdeel van je leven te maken, maar er is geen regel dat je iedere dag een bepaalde tijd moet mediteren.

Soms heb je behoefte aan een langere meditatie. Op een andere dag misschien maar vijf minuten. En soms komt het er helemaal niet van.

Voor mij gaat het daarom niet om moeten, maar om bewust tijd maken voor jezelf.

Wanneer je regelmatig mediteert, wordt het gemakkelijker om die momenten in je dagelijks leven te herkennen en te benutten. Maar ook een enkele keer bewust zitten, ademen en waarnemen kan waardevol zijn.

Meditatie is geen prestatie.

Je hoeft niet iedere dag te mediteren om iets te ervaren. Het belangrijkste is dat je ontdekt wat meditatie voor jou kan betekenen.

Verschillende vormen van meditatie

Het woord meditatie komt van het Latijnse meditatio, dat is afgeleid van meditari: nadenken, overdenken of zich ergens op bezinnen.

Door de eeuwen heen zijn binnen verschillende tradities allerlei vormen van meditatie ontstaan. Er is dan ook niet één manier om te mediteren.

Drie vormen die je regelmatig tegenkomt zijn contemplatie, concentratie en Vipassana.

Contemplatie

Bij contemplatie richt je je aandacht op een bepaald onderwerp, een vraag of een gedachte. Je neemt de tijd om ergens dieper over na te denken of je erin te verdiepen.

Dat kunnen fundamentele of filosofische vragen zijn, maar ook iets wat op dit moment in je eigen leven speelt.

Je probeert niet zozeer snel een antwoord te vinden. Het gaat juist om het onderzoeken en overdenken van wat zich aandient.

Concentratie

Bij concentratiemeditatie richt je je aandacht bewust op één punt.

Dat kan bijvoorbeeld je ademhaling zijn, een geluid, een voorwerp of een bepaalde lichamelijke gewaarwording. Wanneer je merkt dat je aandacht afdwaalt, breng je deze steeds opnieuw terug naar het gekozen aandachtspunt.

Je traint daarmee als het ware je vermogen om je aandacht ergens bij te houden.

Vipassana

Bij Vipassana, ook wel inzichtmeditatie genoemd, richt je je aandacht niet uitsluitend op één punt. Je observeert juist wat zich op dat moment aandient.

Dat kunnen gedachten, gevoelens, emoties, lichamelijke sensaties of geluiden zijn.

Je probeert ze niet meteen te veranderen of vast te houden. Je merkt op wat er is en ziet dat het voortdurend verandert. Een gedachte komt op en verdwijnt weer. Een gevoel verandert. Een lichamelijke sensatie verschuift.

Je kunt het vergelijken met wolken die voorbijdrijven: je ziet ze, maar hoeft er niet achteraan.

Ook hier is het niet de bedoeling dat je hoofd helemaal leeg wordt. Het gaat om het ontwikkelen van het vermogen om waar te nemen wat er gebeurt, zonder er automatisch in mee te gaan.nd binnen mindfulness.

Meditatie in beweging

Meditatie hoeft overigens niet altijd te betekenen dat je stilzit op een kussen. Er zijn ook verschillende vormen van dynamische meditatie, waarbij je beweging juist gebruikt om je aandacht naar het hier en nu te brengen.

Voor sommige mensen is bewegen zelfs een prettigere ingang naar meditatie dan stilzitten. Wanneer je lichaam beweegt, kan het gemakkelijker zijn om je aandacht uit je hoofd en naar je lichaam te brengen.

Mindful wandelen

Wandelen in de natuur kan een heel eenvoudige vorm van meditatie zijn. Je hoeft daarvoor geen speciale techniek te kennen. Het gaat er vooral om dat je tijdens het wandelen bewust aanwezig bent bij waar je bent.

Je kunt bijvoorbeeld je zintuigen één voor één gebruiken. Wat zie je? Welke geluiden hoor je? Wat ruik je? Wat voel je op je huid? In plaats van alles tegelijk waar te nemen, geef je één zintuig even alle aandacht.

Je kunt je aandacht ook helemaal bij het lopen brengen. Voel hoe je voet de grond raakt, hoe je gewicht zich verplaatst en hoe je voet zich afrolt. Stap voor stap.

Je zult merken dat je gedachten ondertussen gewoon doorgaan. Ook dat hoort erbij. Zodra je merkt dat je alweer bezig bent met wat er straks moet gebeuren of wat er eerder is gebeurd, breng je je aandacht rustig terug naar het lopen.

Je wandelt dan niet alleen door de natuur, maar wordt je ook steeds bewuster van jezelf terwijl je loopt.

Qigong

Ook Qigong kan een mooie vorm van dynamische meditatie zijn. Binnen Qigong worden beweging, ademhaling en aandacht met elkaar verbonden.

Je beweegt rustig en vloeiend en probeert je ademhaling mee te laten bewegen met wat je lichaam doet. Je aandacht blijft bij de beweging, je ademhaling en wat je lichamelijk ervaart.

Wanneer je daar meer vertrouwd mee raakt, kun je de beweging geleidelijk vertragen. Ook je ademhaling kan rustiger en natuurlijker worden. De beweging wordt steeds bewuster en minder doelgericht.

Voor mij is juist die combinatie interessant. Je hoeft niet eerst een half uur stil te zitten om te mediteren. Door rustig te bewegen kun je ook naar binnen keren.

Binnen mijn BodyMind-werk gebruik ik daarom elementen uit Qigong als een manier om mensen te laten ervaren dat meditatie ook in beweging kan plaatsvinden. Ik gebruik Qigong daarbij niet als een vaste of traditionele vorm die je precies moet uitvoeren, maar als inspiratie om te bewegen, te ademen, te voelen en bewuster aanwezig te zijn.

Zo kan beweging een ingang worden naar dezelfde aandacht die je ook tijdens een stille meditatie beoefent.

Meditatie kan dus stil zijn, maar ook bewegen. Het gaat uiteindelijk niet om de vorm, maar om de aandacht waarmee je haar beoefent.

Beginnen met mediteren

Als je nog nooit hebt gemediteerd maar wel graag wilt beginnen, houd het dan vooral eenvoudig.

Ga eerst eens vijf minuten rustig zitten. Sluit je ogen als dat prettig voelt en breng je aandacht naar je lichaam. Wat voel je op dit moment? Waar merk je spanning of ontspanning? Je hoeft niets te veranderen. Alleen maar opmerken.

Verleg daarna je aandacht naar je ademhaling. Hoe adem je op dit moment? Is je adem rustig of juist wat gejaagd? Voel je de beweging van je ademhaling in je lichaam?

Wanneer je dit regelmatig doet, zul je merken dat vijf minuten misschien steeds gemakkelijker wordt. Je kunt dan rustig wat langer gaan zitten of eens een andere meditatievorm uitproberen.

Je hoeft daarbij geen doel te halen. Het gaat niet om hoe lang je mediteert, maar om de bewustwording die ontstaat doordat je regelmatig even stilstaat bij wat er in jou gebeurt.

Wil je weten hoe je praktisch kunt beginnen met mediteren en hoe je meditatie kunt inpassen in een druk leven? Lees dan ook mijn blog Mediteren in een druk leven | Hoe dan?!. Daar vind je praktische tips om te beginnen en het mediteren vol te houden.

Meer lezen

Wil je verder ontdekken wat meditatie, mindfulness en lichaamsbewustzijn voor je kunnen betekenen?

📖 Mediteren in een druk leven | Hoe dan?! praktische tips om te beginnen met mediteren en het een plek te geven in je dagelijks leven.

📖 Qigong ontdek hoe beweging, ademhaling en aandacht samenkomen en hoe Qigong een vorm van dynamische meditatie kan zijn.

📖 Mindfulness leer meer over bewust aanwezig zijn in het moment en hoe mindfulness onderdeel kan worden van je dagelijks leven.

📖 5 minuten voor aanvang mijn gouden ritueel voor elke dag.

Veelgestelde vragen over meditatie

Meditatie ervaren op Sardinië

Soms helpt het om letterlijk even afstand te nemen van je dagelijkse leven. Een andere omgeving, minder prikkels en tijd voor jezelf kunnen ruimte geven om te vertragen en bewuster aanwezig te zijn.

Op Sardinië combineer ik tijdens mijn retraites meditatie, mindfulness, beweging, ademhaling en lichaamsbewustzijn. Niet volgens één vaste methode, maar afgestemd op wat past bij de persoon en het moment.

Wil je er niet alleen lezen of erover nadenken, maar zelf ervaren wat een paar dagen bewust tijd voor jezelf met je kunnen doen?

Bekijk dan mijn meditatie-retraite op Sardinië of ontdek alle retraites op Sardinië.