Leestijd: 10 minuten.
Schuldgevoel.
Een emotie die ons iets kan vertellen, maar ons ook gevangen kan houden.
Je hebt iets gedaan waar je niet trots op bent. Je hebt iemand gekwetst, een grens overschreden of een keuze gemaakt die niet past bij wie je wilt zijn. Je voelt schuld.
Dat gevoel kan waardevol zijn. Het kan je laten zien dat iets niet klopt met je waarden en je uitnodigen om verantwoordelijkheid te nemen. Misschien moet je iets erkennen, excuses maken, iets herstellen of een andere keuze maken.
Maar wat gebeurt er als je daarna in je schuldgevoel blijft hangen?
Als je jezelf steeds opnieuw verwijt wat je hebt gedaan? Als je blijft hopen dat je het verleden alsnog kunt veranderen? Of als je zo bang bent voor het oordeel van anderen dat je liever verbergt wat er is gebeurd?
Dan helpt schuldgevoel je niet meer. Dan houdt het je gevangen in een verleden dat niet meer verandert.
En soms is het schuldgevoel niet eens helemaal van jou.
Misschien heeft iemand anders jou laten geloven dat jij verantwoordelijk bent voor iets wat niet van jou is. Of ben je zo bang om als “slecht mens” gezien te worden dat je jezelf voortdurend veroordeelt.
En wat doen we vervolgens met elkaar?
We veroordelen de ander om onszelf beter te voelen. Tot we zelf iets doen wat volgens dezelfde norm niet mag. Dan verschuift de aandacht weer naar iemand anders.
Wie is er eigenlijk zonder schuld?
Dat brengt me bij de titel van dit artikel: Better sorry than safe.
Ik heb deze bewust omgedraaid van het bekende Better safe than sorry beter voorkomen dan genezen.
Want soms is het inderdaad beter om iets te doen, een risico te nemen en misschien fouten te maken, dan je leven voortdurend te laten bepalen door de angst om het verkeerde te doen.
Niet omdat fouten er niet toe doen.
Maar omdat verantwoordelijkheid nemen iets anders is dan jezelf voor altijd veroordelen.
Je kunt iets verkeerd hebben gedaan en daar eerlijk naar kijken. Je kunt de consequenties aanvaarden, ervan leren en besluiten het anders te doen.
Je hoeft jezelf niet levenslang te straffen voor iets wat je niet meer kunt veranderen.
In dit artikel onderzoek ik daarom wat schuldgevoel ons kan leren, wanneer het ons juist beperkt en hoe schuld, schaamte, verantwoordelijkheid en oordeel met elkaar verbonden zijn.
Wat is schuldgevoel?
Schuldgevoel is een emotioneel signaal. Het kan je bewust maken van gedrag dat niet past bij je persoonlijke normen of waarden.
Dat kan waardevolle informatie zijn.
Misschien heb je iets gedaan waar je niet achter staat. Misschien heb je iemand gekwetst of een grens overschreden. Het schuldgevoel kan je dan uitnodigen om te onderzoeken wat er is gebeurd en welke verantwoordelijkheid je daarin hebt.
Maar er is nog een andere vraag die minstens zo belangrijk is:
Van wie zijn de normen en waarden waar jij je schuldig over voelt?
Want het leven is voortdurend in beweging. Jij verandert, je omgeving verandert en wat ooit belangrijk voor je was, hoeft niet altijd bij je te blijven passen.
Sommige normen en waarden heb je misschien bewust gekozen. Andere heb je ongemerkt meegekregen van je ouders, je omgeving, je cultuur of de verwachtingen van anderen.
Wanneer je daar nooit opnieuw naar kijkt, kunnen ze uiteindelijk meer beperken dan richting geven.
Dan kan schuldgevoel je vertellen dat je iets doet wat niet past binnen een overtuiging die je ooit hebt aangenomen, terwijl die overtuiging misschien helemaal niet meer bij je past.
Schuldgevoel kan je dus iets leren over wat je belangrijk vindt, maar ook over de regels waarnaar je jezelf voortdurend probeert te laten leven.
Door je schuldgevoel onder ogen te zien, bijvoorbeeld tijdens een intensieve individuele coaching reis, kun je onderzoeken wat er werkelijk onder ligt.
Welke norm of waarde is geraakt?
Is die nog steeds van jou?
Of ben je bang voor het oordeel van een ander?
En misschien nog belangrijker:
Helpt deze overtuiging je om te leven zoals je wilt leven, of houdt ze je juist klein?
Het doel is dus niet om al je normen en waarden los te laten.
Het gaat erom dat je steeds bewuster kunt kiezen welke waarden werkelijk van jou zijn en waar je niet langer door oude overtuigingen of schuldgevoelens door wilt worden bepaald.
Schuldgevoel als leraar
Als je schuldgevoel bij jezelf kunt opmerken, wordt het interessant.
Niet om jezelf meteen te veroordelen, maar om te onderzoeken waar dat gevoel vandaan komt.
Je hebt misschien het idee dat je iets hebt gedaan wat niet hoort. Maar dan is de volgende vraag minstens zo interessant:
Wat hoort er eigenlijk? En wie heeft dat bepaald?
Sommige normen en waarden zijn bewust van jou. Andere heb je misschien al jong meegekregen van je ouders, je omgeving of de maatschappij. Je kunt je daardoor schuldig voelen zonder dat je ooit hebt onderzocht of de regel waar je jezelf aan toetst nog wel bij je past.
Maar het kan ook andersom.
Misschien weet je heel goed dat je iets hebt gedaan wat niet klopt met jouw eigen waarden. Dan heeft schuldgevoel juist een belangrijke functie. Het laat je zien dat je iets te onderzoeken hebt.
Wat heb je gedaan?
Waarom heb je het gedaan?
Wie heb je ermee geraakt?
Wat zegt dit over wat voor jou belangrijk is?
En wat wil je hiermee vanaf nu?
Daar wordt schuldgevoel een leraar.
Niet omdat je jezelf moet blijven straffen, maar omdat je bereid bent te kijken, verantwoordelijkheid te nemen en ervan te leren.
Want leren betekent niet dat je nooit meer iets verkeerd doet.
Het betekent dat je jezelf toestaat om van wat er is gebeurd een andere keuze voor de toekomst te maken.
Zo kan schuldgevoel je iets leren zonder dat je erin hoeft te blijven leven.
Schaamte als partner van schuldgevoel
Schuld zegt: ik heb iets gedaan wat niet klopt.
Schaamte zegt: er klopt iets niet aan míj.
Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het verandert alles.
Schuld richt je aandacht op je gedrag. Je hebt iets gedaan waar je niet achter staat. Je hebt iemand gekwetst, een grens overschreden of gehandeld tegen je eigen waarden in.
Daar kun je iets mee.
Je kunt erkennen wat je hebt gedaan. Je kunt verantwoordelijkheid nemen, excuses maken, iets herstellen en onderzoeken wat je een volgende keer anders wilt doen.
Schuld geeft je iets om naar te kijken.
Schaamte doet iets anders.
Schaamte maakt van je gedrag een oordeel over jezelf.
Niet: ik heb iets verkeerd gedaan.
Maar: ik ben verkeerd.
Ik ben slecht.
Ik ben niet goed genoeg.
Als anderen werkelijk zouden weten wie ik ben, zouden ze mij afwijzen.
Schuld gaat over je daad. Schaamte maakt van die daad je identiteit.
En juist daardoor kan schaamte verandering in de weg staan.
Want wanneer je jezelf ziet als een slecht mens, wordt het veel moeilijker om werkelijk te onderzoeken waarom je hebt gedaan wat je hebt gedaan. Je wilt het misschien verbergen, ontkennen of jezelf ervoor straffen.
Je blijft vastzitten in het oordeel over jezelf.
Terwijl de veel interessantere vraag is:
Wat heb ik gedaan, waarom heb ik het gedaan en wat wil ik hiermee?
Dat betekent niet dat schaamte geen functie kan hebben. Het kan je laten voelen dat iets diep bij je raakt. Maar ook dan hoef je jezelf niet af te wijzen.
Je kunt erkennen dat je gedrag niet klopt zonder jezelf tot dat gedrag te reduceren.
Ik heb iets gedaan waar ik niet achter sta, maar dat betekent niet dat ik alleen dát ben.
Dat onderscheid is belangrijk.
Want wanneer je verantwoordelijkheid neemt, ontstaat er een mogelijkheid om iets te veranderen. Wanneer je jezelf veroordeelt, blijf je vooral kijken naar wat er fout is gegaan.
En net als bij schuldgevoel kan ook schaamte je gevangen houden in het verleden.
Je kunt jezelf jarenlang blijven straffen voor iets wat je niet meer kunt veranderen.
Maar je hoeft het verleden niet goed te praten om jezelf toestemming te geven om verder te gaan.
Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor wat je hebt gedaan, de consequenties aanvaarden en tegelijkertijd besluiten dat dit niet bepaalt wie je vanaf nu bent.
Misschien is dat uiteindelijk wel het verschil tussen schuld dragen en verantwoordelijkheid nemen.
Schuld kan je terugbrengen naar wat er is gebeurd.
Verantwoordelijkheid geeft je de mogelijkheid om te kiezen wat je er vanaf nu mee doet.
Coaching op schuldgevoel
Wat als je schuldgevoel niet hoeft weg te krijgen?
Wat als je het eerst eens werkelijk onderzoekt?
Waar komt het vandaan?
Waar voel je je schuldig over?
Welke norm of waarde is geraakt?
En is die norm eigenlijk nog wel van jou?
Soms ontdek je dat je iets hebt gedaan waar je verantwoordelijkheid voor mag nemen. Soms ontdek je dat je vooral bang bent voor het oordeel van een ander. En soms houd je jezelf al jaren gevangen in iets wat je niet meer kunt veranderen.
Daar begint voor mij het interessante werk.
Niet door jezelf vrij te pleiten van alles wat je hebt gedaan. Maar ook niet door jezelf eindeloos te blijven straffen.
Je kunt kijken naar de oorzaak van je gedrag, begrijpen welke patronen eronder liggen en onderzoeken wat je een volgende keer anders kunt doen. Daarmee ontstaat ruimte om nieuwe keuzes te maken en anders om te gaan met spanning, emoties en stress.
Tijdens een coaching reis onderzoeken we daarom niet alleen waar je schuldgevoel of schaamte vandaan komt. We kijken ook naar wat deze gevoelens vandaag nog met je doen.
Want schuldgevoel kan je iets leren. Maar het hoeft niet je toekomst te bepalen.
4 manieren om anders naar schuldgevoel te kijken
1. Zie je fout als informatie
Een fout hoeft niet het einde van een verhaal te zijn.
Als je kunt erkennen dat je iets hebt gedaan wat niet klopt, ontstaat er een mogelijkheid om ervan te leren. Wat vertelt deze situatie je over jezelf? Welke keuze zou je een volgende keer willen maken?
Een fout wordt pas echt een gemiste kans wanneer je er niets uit wilt leren.
2. Neem verantwoordelijkheid, maar blijf er niet in hangen
Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor wat je hebt gedaan. Misschien betekent dat excuses maken, iets herstellen of de consequenties van je keuze aanvaarden.
Maar daarna komt er een ander moment.
Het moment waarop je jezelf toestemming geeft om verder te gaan.
Het verleden is niet meer terug te draaien. Je kunt het niet wegpoetsen en ook niet alsnog veranderen wat er had moeten gebeuren.
Vergeef jezelf en laat de hoop op een ander verleden los.
3. Maak van schuld geen identiteit
Je hebt iets gedaan wat niet klopt. Dat betekent niet automatisch dat jij een slecht mens bent.
Hetzelfde geldt voor schaamte.
Wanneer je jezelf steeds opnieuw veroordeelt, maak je van een gebeurtenis uit het verleden een oordeel over wie je bent. Daarmee beperk je niet alleen jezelf, maar ook je mogelijkheid om werkelijk te veranderen.
Accepteer jezelf met alles wat bij je leven hoort: je keuzes, je fouten, je kwaliteiten en je tekortkomingen.
Je bent meer dan wat je ooit hebt gedaan.
4. Kies opnieuw in het moment
Je kunt het verleden niet veranderen en je kunt de toekomst niet volledig bepalen.
Maar je kunt wel steeds opnieuw kiezen hoe je met het moment omgaat.
Wat doe je nu?
Wat past nu bij jouw waarden?
Welke keuze wil je vandaag maken?
Elke dag biedt opnieuw een mogelijkheid.
Elke inademing brengt je terug naar het moment dat er werkelijk is.
Niet om te vergeten wat er is gebeurd, maar om te voorkomen dat wat er is gebeurd je hele leven blijft bepalen.
BodyMind coaching
Voor mij is een BodyMind-benadering essentieel om werkelijk te kunnen onderzoeken wat schuldgevoel en schaamte met je doen.
Je kunt begrijpen waar je schuldgevoel vandaan komt. Je kunt inzien welke normen en waarden eronder liggen en besluiten dat je jezelf niet langer wilt veroordelen.
Maar de vraag blijft:
Wat gebeurt er in je lichaam wanneer je je schuldig voelt?
Waar voel je spanning?
Wat gebeurt er met je ademhaling?
Trek je jezelf terug of maak je jezelf juist klein?
Voel je zwaarte, druk, onrust of misschien helemaal niets?
Emoties zijn niet alleen gedachten. Ze kunnen ook merkbaar worden in hoe je lichaam reageert.
Bij schuldgevoel kun je bijvoorbeeld spanning op de borst, een knoop in je buik of verhoogde spierspanning ervaren. Bij schaamte kan je lichaam zich juist letterlijk terugtrekken: je blik zakt, je maakt jezelf kleiner of je voelt de neiging om je af te sluiten.
Dat betekent niet dat een bepaalde lichamelijke sensatie automatisch bewijst dat je je schuldig of beschaamd voelt. Het lichaam geeft informatie die je kunt leren onderzoeken.
Schuldgevoel en schaamte bekeken vanuit de yogafilosofie
Ook binnen de yogafilosofie wordt gewerkt met een symbolische relatie tussen emoties, het lichaam en de chakra’s.
Schuldgevoel wordt daarbij vaak verbonden met het derde chakra, dat onder andere wordt geassocieerd met persoonlijke kracht, wil en zelfvertrouwen. Vanuit die symboliek kun je onderzoeken wat er gebeurt wanneer schuldgevoel je kleiner maakt en wat er nodig is om weer meer op je eigen kracht te vertrouwen.
Schaamte wordt binnen deze traditie vaak verbonden met het tweede chakra, dat onder meer wordt geassocieerd met plezier, levenslust, seksualiteit en genieten.
Dat geeft een andere interessante ingang:
Wat gebeurt er met je levensvreugde wanneer je jezelf voortdurend veroordeelt?
En wat gebeurt er wanneer je jezelf weer toestemming geeft om plezier te ervaren?
Ik gebruik deze yogafilosofie niet als een medische verklaring voor emoties, maar als een taal om te onderzoeken en te ervaren wat er in jou gebeurt.
BodyMind en schuldgevoel: eerst voelen, dan begrijpen
In BodyMind coaching gaat het daarom niet alleen om praten en begrijpen.
Je leert ook herkennen hoe iets in jouw lichaam voelt.
Misschien merk je dat je adem stokt wanneer je aan iets denkt. Misschien trekt je buik samen wanneer je je schuldig voelt. Misschien maak je jezelf kleiner wanneer je schaamte ervaart.
Je hoeft die reactie niet meteen te veranderen.
Eerst leren voelen wat er werkelijk gebeurt.
Van daaruit ontstaat ruimte om te onderzoeken wat je nodig hebt en welke keuze je wilt maken.
Ademhaling, lichaamsbewustzijn, beweging en mindfulness kunnen daarbij verschillende ingangen zijn. Ook muziek speelt in mijn BodyMind-werk een belangrijke rol. Ik gebruik muziek bewust om beweging en aandacht te ondersteunen en omdat het prettig en plezierig kan zijn om op deze manier met jezelf te werken.
Mijn BodyMind oefeningen gebruik ik onder andere tijdens mindfulness- en yogaretreats. Binnen mijn coaching retraites en B-Life retreats stem ik de oefeningen af op wat er op dat moment speelt.
Want begrijpen wat je voelt is één stap. Het werkelijk ervaren en integreren is iets anders.
Meer lezen
Wil je verder onderzoeken hoe schuldgevoel, schaamte, zelfbeeld en loslaten met elkaar samenhangen?
📖 Vergeven
Ontdek waarom vergeving niet betekent dat je goedkeurt wat er is gebeurd, maar dat je jezelf bevrijdt van de macht die het verleden nog over je heeft.
📖 Zelfliefde
Lees hoe je jezelf kunt leren accepteren zonder je fouten, tekortkomingen of moeilijke kanten te ontkennen.
📖 Zelfinzicht
Krijg meer zicht op de patronen, overtuigingen en keuzes die bepalen hoe jij naar jezelf en je leven kijkt.
📖 Dualiteit
Gaat over het ervaren van twee ogenschijnlijk tegengestelde kanten, zowel in de wereld om ons heen als in onszelf.
📖 Ademen
Ervaar hoe bewust ademen je aandacht terug kan brengen naar je lichaam en naar het moment zelf.
📖 Trauma en het lichaam
Ontdek waarom wat je hebt meegemaakt niet alleen in je gedachten kan doorwerken, maar ook merkbaar kan zijn in je lichaam.
Veelgestelde vragen over schuldgevoel
Is schuldgevoel altijd slecht?
Nee. Schuldgevoel kan een belangrijk signaal zijn. Het kan je laten zien dat je iets hebt gedaan wat niet past bij je waarden en je uitnodigen om verantwoordelijkheid te nemen.
Het wordt beperkend wanneer je jezelf blijft straffen voor iets wat al is gebeurd en niet meer veranderd kan worden.
Wat is het verschil tussen schuldgevoel en schaamte?
Schuldgevoel gaat over wat je hebt gedaan. Schaamte gaat over wie je denkt dat je bent.
Bij schuld denk je: ik heb iets verkeerd gedaan. Bij schaamte kan dat veranderen in: ik ben verkeerd of ik ben een slecht mens.
Dat verschil is belangrijk, omdat je verantwoordelijkheid kunt nemen voor je gedrag zonder jezelf als persoon te veroordelen.
Hoe weet ik of mijn schuldgevoel terecht is?
Onderzoek waar je schuldgevoel vandaan komt.
Heb je iets gedaan wat niet past bij je eigen waarden? Of voel je je schuldig omdat iemand anders vindt dat je iets niet had mogen doen?
Vraag jezelf af:
Is dit werkelijk mijn norm, of probeer ik te voldoen aan de verwachting van een ander?
Kun je schuldgevoel loslaten?
Ja, maar loslaten betekent niet dat je doet alsof er niets is gebeurd.
Je kunt erkennen wat je hebt gedaan, verantwoordelijkheid nemen, iets herstellen waar dat mogelijk is en de consequenties aanvaarden.
Daarna kun je jezelf toestaan om verder te gaan.
Je kunt het verleden niet veranderen, maar je kunt wel bepalen hoe je ermee verder leeft.
Wat als ik iemand anders pijn heb gedaan?
Dan is het belangrijk om eerlijk te kijken naar jouw aandeel.
Misschien is een excuus nodig. Misschien kun je iets herstellen. Misschien moet je de consequenties van je keuze aanvaarden.
Maar verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat je jezelf eindeloos moet blijven straffen.
Leren van wat je hebt gedaan is iets anders dan jezelf blijven veroordelen.
Wat als iemand anders mij een schuldgevoel aanpraat?
Dan kan het helpen om te onderzoeken of de verantwoordelijkheid werkelijk bij jou ligt.
Soms voelen we ons schuldig omdat iemand anders ons verantwoordelijk maakt voor zijn of haar gevoelens, verwachtingen of keuzes.
Dat betekent niet automatisch dat het schuldgevoel onterecht is. Maar het is wel de moeite waard om te onderzoeken:
Wat is van mij en wat is van de ander?
Waarom blijven schuldgevoel en schaamte soms zo lang hangen?
Omdat we niet alleen blijven kijken naar wat er is gebeurd, maar onszelf er steeds opnieuw over blijven beoordelen.
Je kunt blijven denken aan wat je anders had moeten doen, wachten op vergeving van een ander of hopen dat het verleden alsnog anders wordt.
Maar daarmee houd je jezelf verbonden met iets wat niet meer veranderd kan worden.
Soms begint loslaten met accepteren dat het verleden voorbij is.
Kan schuldgevoel ook gezond zijn?
Ja. Schuldgevoel kan je bewust maken van je waarden en je helpen om je gedrag bij te sturen.
Het doel is daarom niet om nooit meer schuldgevoel te ervaren.
Het gaat erom dat je kunt luisteren naar wat het je vertelt, verantwoordelijkheid neemt wanneer dat nodig is en vervolgens weer verder kun
Kan BodyMind helpen bij schuldgevoel en schaamte?
BodyMind kan je helpen om niet alleen te begrijpen wat je voelt, maar ook te onderzoeken hoe schuldgevoel en schaamte zich in jouw lichaam uiten.
Waar ontstaat spanning? Wat gebeurt er met je ademhaling? Trek je jezelf terug of maak je jezelf kleiner?
Door dat bewust te ervaren, kan er meer inzicht ontstaan in de patronen die bij jou spelen
Wat kan coaching betekenen bij schuldgevoel?
Coaching kan helpen wanneer je merkt dat schuldgevoel of schaamte je blijft beperken.
Samen kun je onderzoeken waar het gevoel vandaan komt, welke overtuigingen eronder liggen, welke verantwoordelijkheid werkelijk van jou is en wat je nodig hebt om niet langer door het verleden bepaald te worden.
Niet om jezelf vrij te pleiten, maar om te leren, te kiezen en verder te gaan.
Wil je hier verder mee?
Soms weet je wat je zou willen loslaten, maar lukt het niet om dat alleen te doorbreken.
Tijdens een coachingtraject op Sardinië is er ruimte om daar samen naar te kijken en te onderzoeken wat er voor jou nodig is om verder te kunnen.
Bekijk de coachingtrajecten op Sardinië →
Wil je eerst kennismaken en bespreken wat bij jou past?
