HSP | of getraumatiseerd zijn, dat is de vraag!

Leestijd: 20 minuten.

Ben je hooggevoelig, of ben je eigenlijk vooral overprikkeld?

HSP staat voor Highly Sensitive Person en wordt in het Nederlands meestal vertaald als hooggevoeligheid. Het wordt vaak gezien als een manier waarop iemand prikkels en informatie diepgaand kan waarnemen en verwerken.

Misschien herken je dat. Je merkt details op die anderen lijken te missen. Je voelt de sfeer in een ruimte aan. Geluiden, licht, geuren of emoties van anderen kunnen sterk bij je binnenkomen.

Dat kan een mooie kwaliteit zijn. Maar het kan ook lastig worden wanneer je voortdurend “aan” staat en steeds minder prikkels kunt verdragen.

En daar wordt het interessant.

Want overprikkeld zijn betekent niet automatisch dat je HSP bent. Ook langdurige stress, spanning of ingrijpende ervaringen kunnen ervoor zorgen dat je gevoeliger reageert op wat er om je heen gebeurt.

Dus hoe weet je wat er bij jou speelt?

Ben je werkelijk hooggevoelig? Of is je belastbaarheid verminderd doordat je al langere tijd veel van jezelf vraagt? En kan wat je als HSP herkent misschien ook samenhangen met oude ervaringen of patronen?

In dit artikel onderzoek ik het verschil tussen HSP, overgevoeligheid en de invloed van trauma, zodat je jezelf misschien beter kunt begrijpen.

HSP is geen diagnose

Ik onderstreep het nog maar eens: HSP is geen diagnose. Hooggevoeligheid is geen persoonlijkheidsstoornis en geen aandoening. Het is een eigenschap die maakt dat je prikkels en informatie vaak diepgaand verwerkt.

Dat kan een kwaliteit zijn. Je merkt details op, voelt sfeer en emoties van anderen aan en kunt diep nadenken over wat je waarneemt.

Maar hooggevoeligheid wordt soms verward met overgevoeligheid of overprikkeling. En daar zit een belangrijk verschil.

Als je hooggevoelig bent, kan een drukke omgeving bijvoorbeeld intens binnenkomen. Je merkt veel op en hebt misschien behoefte aan wat rust om alles te verwerken. Wanneer je daarna weer tot rust komt, kun je de omgeving echter prima weer aan.

Wanneer je belastbaarheid verminderd is, werkt het anders. Dan kunnen prikkels die je normaal gesproken goed kunt hebben ineens te veel worden. Een geluid, een drukke ruimte of een onverwachte verandering kan je sneller irriteren of overweldigen. Je hebt steeds meer nodig om weer tot rust te komen en merkt misschien dat je steeds minder kunt hebben.

Hooggevoeligheid gaat dus vooral over hoe je waarneemt en verwerkt. Overprikkeling gaat over hoeveel je op dat moment kunt dragen.

En die belastbaarheid kan veranderen.

Wanneer je langere tijd onder spanning staat, slecht herstelt of veel hebt meegemaakt, kan je tolerantie voor prikkels tijdelijk kleiner worden. Dat betekent niet automatisch dat je HSP bent. En andersom betekent HSP zijn niet dat je altijd overprikkeld hoeft te zijn.

Daarom vind ik het interessant om verder te kijken dan het label.

Neem je van nature veel waar? Of staat je systeem op dit moment zo gespannen dat alles harder binnenkomt?

Dat verschil kan belangrijk zijn. Want wanneer je begrijpt wat er bij jou speelt, kun je ook beter ontdekken wat je nodig hebt.

Wat kan hooggevoeligheid je brengen?

Wanneer je hooggevoelig bent, neem je vaak veel waar. Je merkt details op, subtiele veranderingen in je omgeving en signalen die anderen misschien minder snel opmerken.

Misschien merk je het meteen wanneer de sfeer in een ruimte verandert. Je voelt dat iemand zich anders gedraagt, ook al zegt diegene dat er niets aan de hand is. Of je ziet kleine details in een gesprek, een omgeving of een situatie die een ander gemakkelijk ontgaan.

Ook kan informatie bij jou diepgaander worden verwerkt. Je neemt niet alleen waar wat er gebeurt, maar denkt er langer over na. Je wilt begrijpen waarom iets gebeurt, legt verbanden en ziet soms verschillende mogelijkheden voordat je een beslissing neemt.

Dat kan zich op allerlei manieren uiten:

• je voelt snel aan hoe iemand zich voelt, ook wanneer diegene daar weinig over zegt;
• je merkt spanningen of veranderingen in een groep vaak als eerste op;
• je hebt oog voor details in je omgeving;
• je kunt lang blijven nadenken over een gesprek of gebeurtenis;
• je ziet verbanden tussen verschillende zaken die anderen niet direct zien;
• je kunt complexe situaties vanuit meerdere kanten bekijken;
• je hebt vaak een sterke intuïtie over mensen of situaties;
• je kunt diep geraakt worden door muziek, kunst, natuur of verhalen;
• je kunt sterk meeleven met anderen;
• je hebt behoefte aan betekenis en wilt graag begrijpen waarom iets voor jou belangrijk is.

Juist die manier van waarnemen en verwerken kan waardevol zijn. Je kunt bijvoorbeeld goed luisteren, nuances herkennen, creatieve oplossingen bedenken of aanvoelen wat er nodig is in een bepaalde situatie.

Maar er zit ook een andere kant aan.

Wie veel waarneemt, krijgt ook veel informatie te verwerken. Wanneer je daar weinig ruimte voor hebt, kan dat vermoeiend worden. Zeker wanneer je daarnaast veel verantwoordelijkheid draagt, voortdurend “aan” staat of onvoldoende tijd neemt om te herstellen.

Dan kan een kwaliteit die je normaal helpt, ineens als een belasting voelen.

Daarom gaat hooggevoeligheid niet alleen over hoeveel je waarneemt, maar ook over hoe je ermee omgaat en hoeveel ruimte je hebt om alles wat binnenkomt te verwerken.

Je gevoeligheid hoeft niet minder te worden. Misschien mag je vooral leren hoe je ermee kunt leven zonder jezelf erin kwijt te raken.

HSP kenmerken checklist

Er zijn verschillende kenmerken die vaak worden genoemd bij hooggevoeligheid. Misschien herken je jezelf in een aantal ervan.

Deze lijst is geen test of diagnose. Sommige kenmerken kunnen namelijk ook voorkomen wanneer je gespannen, vermoeid of overprikkeld bent.

Herken je dit?

• Je reageert sterk op geluiden, geuren of fel licht.
• Je neemt veel details waar die anderen soms niet opmerken.
• Je merkt subtiele veranderingen in de sfeer of het gedrag van anderen snel op.
• Je voelt emoties of stemmingen van anderen gemakkelijk aan.
• Je denkt diep na over gebeurtenissen, gesprekken of keuzes.
• Je hebt soms meer tijd nodig om informatie te verwerken voordat je reageert.
• Je wilt verschillende kanten van een situatie begrijpen voordat je een beslissing neemt.
• Je legt gemakkelijk verbanden tussen verschillende zaken.
• Je kunt complexe situaties vanuit meerdere perspectieven bekijken.
• Je hebt een sterk rechtvaardigheidsgevoel.
• Je hebt oog voor wat anderen nodig hebben.
• Je voelt de sfeer in een groep snel aan.
• Je hebt behoefte aan harmonie in jezelf en om je heen.
• Je kunt diep geraakt worden door muziek, kunst, natuur of verhalen.
• Je hebt regelmatig behoefte aan rust en tijd voor jezelf.
• Je vindt één-op-één contact soms prettiger dan grote groepen.
• Je kunt sterk meeleven met anderen.
• Je merkt dat onverwachte veranderingen veel met je kunnen doen.
• Je kunt originele of creatieve oplossingen bedenken.
• Je hebt een diepgaande manier van verwerken.

Misschien herken je jezelf in veel van deze punten. Maar daarmee weet je nog niet automatisch of je hooggevoelig bent.

HSP of overprikkeld?

Stel: je bent op een feestje met veel mensen, muziek en gesprekken.

Als je hooggevoelig bent, kan het zijn dat je veel meer waarneemt. Je hoort verschillende gesprekken, merkt de sfeer op, voelt hoe mensen op elkaar reageren en krijgt veel informatie tegelijk binnen. Na een paar uur kan het fijn zijn om je even terug te trekken en alles te laten bezinken.

Maar wanneer je overprikkeld of overbelast bent, kan dezelfde situatie heel anders voelen. Je hebt misschien nauwelijks iets nodig om geïrriteerd te raken. Geluiden komen hard binnen, je kunt moeilijk nadenken, je voelt je opgejaagd of raakt emotioneel. Zelfs een rustige omgeving kan dan te veel voelen.

Een ander voorbeeld.

Je krijgt onverwacht kritiek van iemand.

Als hooggevoelig persoon kan die kritiek je diep raken. Je denkt er misschien langer over na, vraagt je af wat de ander precies bedoelde en wilt begrijpen wat er onder het gesprek lag.

Wanneer je al langere tijd gespannen bent, kan dezelfde kritiek een veel sterkere reactie oproepen. Je schiet bijvoorbeeld direct in verdediging, voelt paniek of boosheid en blijft er uren of dagen in hangen.

Het verschil zit dus niet alleen in hoe sterk je reageert, maar ook in je uitgangssituatie.

Bij hooggevoeligheid gaat het vooral om hoe je waarneemt en verwerkt. Bij overprikkeling gaat het om wat je op dat moment kunt dragen en verwerken.

En dat kan veranderen.

Je kunt hooggevoelig zijn én goed in balans. Dan kan je gevoeligheid juist een kwaliteit zijn. Maar je kunt ook tijdelijk veel minder verdragen doordat je moe, gespannen of overbelast bent.

Daarom is de vraag niet alleen:

“Ben ik HSP?”

Maar ook:

“Hoe is mijn belastbaarheid op dit moment?”

Dat is een belangrijk verschil wanneer je wilt begrijpen waarom je op bepaalde prikkels zo sterk reageert.

Ben je HSP of is er iets anders aan de hand?

Misschien herken je jezelf in veel kenmerken van HSP, maar is de vraag nog niet beantwoord: komt deze gevoeligheid voort uit hoe jij van nature prikkels verwerkt, of speelt er iets mee dat je in de loop van je leven hebt ontwikkeld?

Langdurige stress of ingrijpende ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je lichaam en brein reageren op prikkels. Wanneer je langere tijd onder spanning staat, kan je draagkracht afnemen. Geluiden, drukte, emoties van anderen of onverwachte situaties kunnen dan veel sterker binnenkomen dan je gewend bent.

Je kunt sneller geïrriteerd raken, je opgejaagd voelen of juist helemaal dichtklappen. Ook gevoelens als angst, schaamte, schuld of boosheid kunnen je gevoeliger maken voor wat er om je heen gebeurt.

Dat betekent niet automatisch dat er sprake is van trauma. En het betekent ook niet dat je geen HSP kunt zijn.

De twee kunnen naast elkaar bestaan.

Wat ik interessant vind aan de HSP-checklists die online circuleren, is dat sommige kenmerken ook heel goed vanuit andere invalshoeken bekeken kunnen worden.

Neem bijvoorbeeld:

“Je bent regelmatig hard voor jezelf.”

Dat kan passen bij hooggevoeligheid, maar het kan ook te maken hebben met perfectionisme, een sterke innerlijke criticus of een overtuiging die je al vroeg hebt ontwikkeld: het moet beter, het is nooit genoeg.

Of neem:

“Je bent graag behulpzaam en gericht op de behoeften van anderen.”

Dat kan voortkomen uit empathie en betrokkenheid. Maar het kan ook een patroon zijn waarbij je zo goed hebt geleerd om aan te voelen wat anderen nodig hebben, dat je je eigen behoeften nauwelijks meer opmerkt.

En ook “je voelt de sfeer in een groep aan” kan verschillende betekenissen hebben.

Misschien neem je van nature veel subtiele signalen waar. Maar misschien heb je jezelf door eerdere ervaringen ook sterk aangeleerd om voortdurend te letten op de stemming van anderen. Bijvoorbeeld omdat het vroeger belangrijk was om te weten hoe iemand thuiskwam of hoe de sfeer was voordat je wist hoe je je zelf kon gedragen.

Van buitenaf kan dat er hetzelfde uitzien.

Maar van binnen kan het iets heel anders zijn.

Daarom vind ik het zo belangrijk om niet te snel een label op jezelf te plakken.

Niet alles wat op HSP lijkt, is per definitie hooggevoeligheid. En niet alles wat door stress of eerdere ervaringen is ontstaan, hoeft daarmee verklaard te worden.

De interessante vraag is misschien wel:

Wat is van nature onderdeel van hoe jij waarneemt en verwerkt, en wat heb je in de loop van je leven aangeleerd om jezelf staande te houden?

Juist dat onderscheid kan je helpen om jezelf beter te begrijpen.

Ben ik getraumatiseerd?

Misschien denk je dat je geen trauma hebt. In jouw beleving gaat trauma misschien alleen over heel ingrijpende gebeurtenissen.

Maar wat iemand als ingrijpend ervaart, kan sterk verschillen.

Ook gebeurtenissen die van buitenaf misschien klein lijken, kunnen veel impact hebben. Denk bijvoorbeeld aan een vernederende ervaring op school, langdurig buitengesloten worden, een medische behandeling die je als heel beangstigend hebt ervaren of een overtuiging die je al jong hebt meegekregen.

Ook een ogenschijnlijk fijne jeugd sluit niet uit dat je bepaalde patronen hebt ontwikkeld. Je ouders kunnen het beste met je voor hebben gehad en toch kan een boodschap die je als kind hebt meegekregen later invloed hebben op hoe je naar jezelf en anderen kijkt.

Misschien heb je bijvoorbeeld geleerd dat je vooral flink moet zijn. Of dat je anderen niet tot last mag zijn. Of dat fouten maken betekent dat je niet goed genoeg bent.

Dat zijn geen labels die je op jezelf hoeft te plakken. Het zijn vooral patronen die interessant kunnen zijn om eens te onderzoeken.

Hoe reageer jij wanneer iets spannend wordt?
Kun je gemakkelijk je grenzen aangeven?
Wat gebeurt er wanneer iemand kritiek op je heeft?
En merk je dat je in bepaalde situaties steeds op dezelfde manier reageert?

Zelfreflectie kan helpen om daar meer zicht op te krijgen.

Traumaverwerking gaat voor mij dan ook niet over het uitwissen van wat er is gebeurd. Het verleden kun je niet veranderen. Wel kun je onderzoeken wat een ervaring met je heeft gedaan, welke betekenis je eraan hebt gegeven en hoe je er vandaag mee omgaat.

Niet om jezelf of een ander de schuld te geven, maar om jezelf beter te begrijpen.

En juist dat kan ruimte geven om andere keuzes te maken.

Hoe weet je dan of je HSP bent?

Wanneer je jezelf herkent in veel kenmerken van HSP, kan het verleidelijk zijn om meteen te denken: zie je wel, ik ben hooggevoelig.

Maar misschien is het interessanter om eerst te kijken waar jouw gevoeligheid vandaan komt en hoe je belastbaarheid ervoor staat.

Je kunt van nature veel waarnemen én tegelijkertijd overprikkeld zijn. Je kunt HSP zijn én last hebben van oude patronen. En je kunt ook veel gevoeliger reageren dan normaal omdat je al langere tijd onder spanning staat.

Daarom zou ik HSP niet gebruiken als verklaring voor alles wat je ervaart.

Eerst begrijpen wat er speelt. Daarna kun je beter voelen wat werkelijk bij jou hoort.

Belasting en belastbaarheid

Een belangrijk onderscheid hierbij is dat tussen belasting en belastbaarheid.

Je belasting is alles wat op je afkomt: werk, relaties, verantwoordelijkheden, zorgen, prikkels en gebeurtenissen.

Je belastbaarheid is wat je op dat moment kunt dragen en verwerken.

Wanneer je langere tijd meer belasting hebt dan je kunt herstellen, kan je belastbaarheid afnemen. Dan kunnen prikkels die je normaal prima aankunt ineens veel heftiger binnenkomen.

Je merkt bijvoorbeeld dat je sneller geïrriteerd bent, minder goed tegen drukte kunt, moeite hebt met geluiden of na een gewone werkdag volledig leeg bent.

Dat betekent niet automatisch dat je HSP bent.

Het kan ook betekenen dat je op dit moment te veel draagt en te weinig herstelt.

Daarom is het waardevol om niet alleen te kijken naar wat je niet meer kunt hebben, maar ook naar de vraag:

Wat vraagt er op dit moment zoveel van mij?

Wanneer je daar meer inzicht in krijgt en leert luisteren naar de signalen van je lichaam, ontstaat er vaak ook meer ruimte om te ontdekken wat jouw gevoeligheid werkelijk voor jou betekent.

Is HSP een last of een gave?

En dan komt misschien wel de belangrijkste vraag: is HSP een last of juist een gave?

Voor mij is hooggevoeligheid op zichzelf geen last. Het kan juist een bijzondere kwaliteit zijn.

Je kunt veel waarnemen, subtiele signalen oppikken en soms haarfijn aanvoelen wat er bij een ander speelt. Dat kan waardevol zijn in relaties, in je werk en in het contact met de mensen om je heen.

Maar wat gebeurt er wanneer je niet alleen aanvoelt wat de ander ervaart, maar het ook meedraagt?

Dan kan je gevoeligheid zwaar worden.

Misschien voel je dat iemand boos, verdrietig of gespannen is en neem je die stemming onbewust over. Je probeert de ander te helpen, de sfeer te herstellen of het ongemak weg te nemen. Terwijl je eigenlijk niet verantwoordelijk bent voor wat de ander voelt.

Gevoelig zijn is iets anders dan alles van een ander bij je dragen.

Leren onderscheiden wat van jou is en wat van de ander, kan daarom een belangrijk onderdeel zijn van omgaan met je hooggevoeligheid. Je hoeft jezelf niet af te sluiten voor wat je waarneemt. Je kunt juist leren om het op te merken zonder het automatisch over te nemen.

Maar dat vraagt soms wel dat je eerst gaat kijken naar wat er bij jezelf speelt.

Welke emoties zijn van jou?
Welke patronen maken dat je je verantwoordelijk voelt voor anderen?
Waarom is het zo moeilijk om iets bij de ander te laten?

Hoe meer je jezelf daarin leert begrijpen, hoe gemakkelijker het kan worden om gevoelig te blijven zonder jezelf daarin kwijt te raken.

Je hoeft je gevoeligheid dus niet uit te zetten. Je mag leren ermee om te gaan.

HSP coaching

In mijn coaching kun je je ook specifiek laten coachen op HSP.

Zoals je in dit artikel hebt kunnen lezen, gaat het daarbij voor mij niet alleen over leren omgaan met prikkels. Het gaat ook over begrijpen wat er onder jouw gevoeligheid speelt.

Welke patronen heb je ontwikkeld? Waar voel je je verantwoordelijk voor? Wat draag je mee van anderen? En wat heb je misschien al zo lang geprobeerd weg te duwen of onder controle te houden?

Je hoeft daar niet tegen te vechten.

Juist door te onderzoeken wat er in jou leeft, kan er ruimte ontstaan om er anders mee om te gaan. Niet door jezelf minder gevoelig te maken, maar door beter te leren onderscheiden wat van jou is en wat niet.

Soms blijken juist de ervaringen waar je het liefst vanaf zou willen, je veel te kunnen leren over jezelf.

Niet omdat alles wat je meemaakt je automatisch sterker maakt. Maar omdat je kunt ontdekken wat je ermee wilt doen en wie je daardoor wilt worden.

What doesn’t kill you, makes you stronger.

Misschien gaat het bij HSP uiteindelijk dan ook niet om minder voelen.

Maar om leren voelen zonder jezelf erin kwijt te raken.

HSP coaching op Sardinië

Durf jij het aan om jezelf eerlijk en recht in de ogen aan te kijken?

Niet alleen kijken naar je gevoeligheid, maar ook naar wat daaronder ligt. Naar je patronen, je grenzen, je reacties en de dingen die je misschien al lange tijd met je meedraagt.

Dan kan een HSP coaching retreat op Sardinië een bijzondere ervaring zijn.

Een paar dagen weg uit je vertrouwde omgeving geeft letterlijk afstand. Je bent omringd door natuur, ruimte en rust en er is alle aandacht voor wat er op dat moment bij jou speelt.

Geen prikkelvrije omgeving

Je ziet online regelmatig retreats voor HSP’ers die worden aangeprezen als prikkelvrij.

Maar wat is eigenlijk een prikkelvrije omgeving?

Is dat een ruimte zonder geluid, beweging, mensen of onverwachte gebeurtenissen? Een soort vacuüm?

Zo werkt het leven natuurlijk niet. Overal zijn prikkels. Ook in de natuur. Er kan een hond blaffen, een auto voorbijrijden of ineens iets gebeuren wat je aandacht vraagt.

Ook op Sardinië kan ik je dus geen prikkelvrije omgeving beloven. Hoewel onze locatie rust biedt, weinig afleiding, ben je midden in de natuur aan zee en ook de natuur laat zich horen.

Wat ik je wel kan bieden, is de ruimte om te onderzoeken hoe jij met prikkels omgaat.

Hoe komt je lichaam tot rust?
Wat gebeurt er wanneer er iets onverwachts gebeurt?
Welke prikkels komen werkelijk van buitenaf en wat gebeurt er vervolgens vanbinnen?
En hoe kun je leren om niet iedere prikkel even zwaar te laten binnenkomen?

Voor mij gaat HSP-begeleiding daarom niet over het vermijden van de wereld.

Het gaat erom dat je jezelf steeds beter leert kennen, zodat je ook in een wereld vol prikkels dicht bij jezelf kunt blijven.

Daar kan ik je bij helpen.

Wil je ontdekken wat een persoonlijk coachingtraject op Sardinië voor jou kan betekenen?

Bekijk dan de mogelijkheden voor individuele coaching.

Meer lezen over HSP, stress en jezelf begrijpen

Wil je verder lezen over onderwerpen die met hooggevoeligheid, stress en persoonlijke ontwikkeling te maken hebben?

Misschien zijn deze artikelen interessant:

📖 HSP en hoogbegaafdheid: verschillen en overeenkomsten over de kenmerken die bij beide kunnen voorkomen en waarom ze soms met elkaar worden verward.

📖 Stress over wat langdurige spanning met je kan doen en waarom leren luisteren naar je lichaam zo belangrijk is.

📖 Van label naar gevoel over waarom een label je kan helpen jezelf te begrijpen, maar nooit het hele verhaal over jou vertelt.

📖 Jeugdtrauma verwerken als volwassene over hoe ervaringen uit je jeugd nog kunnen doorwerken in de manier waarop je vandaag reageert.

📖 Zelfinzicht over jezelf beter leren kennen en ontdekken welke patronen jouw keuzes beïnvloeden.

📖 Traumaverwerking over het onderzoeken van ervaringen en patronen die je nog steeds kunnen beïnvloeden.

📖 Angst over wat er gebeurt wanneer angst invloed krijgt op je keuzes en dagelijks leven.

Veelgestelde vragen over HSP

Wil je onderzoeken wat er bij jou speelt?

Herken je jezelf in veel van wat je hebt gelezen en wil je verder onderzoeken wat jouw gevoeligheid betekent?

In mijn HSP coaching kijken we niet alleen naar het label, maar vooral naar jou. Naar wat je voelt, welke patronen je hebt ontwikkeld en wat je nodig hebt om dicht bij jezelf te blijven.